Wendela de Vries (1)
Er komen strengere Europese regels voor het fokken van honden en katten, om een einde te maken aan misstanden zoals doorgefokte platte snuitjes. Dankzij de Europese regelgevers in hun glimmende Brusselse en Straatsburgse kantoren worden huisdieren straks beter beschermd. Dit goede nieuws werd door vrijwel alle Nederlandse media gebracht.
Helaas melden media slechts mondjesmaat over het ingrijpende Europese afbraakoffensief van maatregelen die burgers, gezondheid, milieu en mensenrechten beschermen. Maatregelen waar maatschappelijke organisaties als vakbonden en mensenrechtengroepen jaren aan gebouwd hebben, dreigen met enkele zogenaamde 'Omnibus'- wetten van tafel geveegd te worden. (2)
Veel van de Nederlandse wet- en regelgeving wordt allang niet meer in Den Haag gemaakt. De Europese Unie maakt regels die soms diep ingrijpen in lokaal of nationaal beleid. Omdat media daar weinig over melden, blijft dat voor veel mensen grotendeels buiten beeld. Journalisten schrijven liever over nationale onderwerpen, waarbij ze Haagse poppetjes kunnen citeren, dan over abstracte, anonieme processen in Brussel. Nationale politici maken het er niet beter op, omdat zij de Europese Unie vooral gebruiken om daar hun verantwoordelijkheid op af te schuiven. Nee, dat kunnen wij niet oplossen, dat moet op Europees niveau geregeld worden. Of: Wij zouden wel anders willen, maar Europa laat ons geen keus.
Voor maatschappelijke organisaties met beperkte middelen is Europa vooral een moeilijke horde, met veel goedbetaalde lobbyisten van grote ondernemingen waar haast niet tegen op te boksen valt. Toch is het de afgelopen decennia gelukt om, tegen het vrije-marktdenken in, op EU-niveau gaten te slaan in de macht van grote bedrijven en wet- en regelgeving in te voeren die burgers en planeet beschermen. Maar veel daarvan dreigt te sneuvelen. De Europese Commissie, onder leiding van de conservatieve Duitse christendemocraat Von der Leyen, introduceert 'Omnibus-wetten' ter 'vereenvoudiging' van Europese regels. Lees: ter afschaffing van alles wat winstbejag aan regels onderwerpt. Het Latijnse woord 'Omnibus' betekent 'voor alles' of 'voor allen'. In 'EU-lingo' staat het nu voor: alles in één keer afschaffen. Het tempo waarop dat gebeurt, is angstwekkend. Veel wordt in versnelde procedures besloten, waarbij het Europees Parlement regelmatig zichzelf buiten spel zet.
Debet hieraan is de enorme lobbyinvloed van grote bedrijven, verenigd in koepels als de "European Round Table for Industry" (ERT) en werkgeversorganisatie "BusinessEurope". Zij bepalen de agenda van de ongekozen Europese Commissie en worden gesteund door de rechtse meerderheid in het Europees Parlement en de Europese Raad, waar regeringsleiders als Merz, Meloni en De Wever de dienst uitmaken. Onder het mom van versterking van Europees concurrentievermogen en vermindering van regeldruk worden maatregelen afgeschaft die bedrijven als lastig beschouwen. Waaronder: regels voor beperking van schadelijke chemische stoffen - respect voor arbeidstijden en het recht op werknemersinspraak - de mogelijkheid van lokale overheden om van vrije marktregels af te wijken (bijvoorbeeld om Airbnb aan banden te leggen) - de verplichting voor voedselbedrijven om ook negatieve testresultaten van hun producten te rapporteren en de mogelijkheid om 'fast fashion' aan banden te leggen. Enzovoort, enzovoort. De hoeveelheid fatsoen die de EU wil afschaffen, is enorm. Een klein lichtpuntje: een regelrecht verbod voor nationale overheden om beter sociaal, ethisch en groen beleid te voeren dan het minimumbeleid van de EU, is voorlopig van tafel. Maar verwacht wordt dat de rechtse partijen zullen proberen dit later toch weer binnen te smokkelen.
De grote macht van rechts gaat het dagelijks leven voor de inwoners van Europa daadwerkelijk onveiliger maken. Maar er komt wel een Europees dierenpaspoort en een 'chip-plicht' bij handel in honden en katten; dat dan weer wel. Fijn dat de media ons zo goed op de hoogte houden van wat er in Brussel en Straatsburg gebeurt.
Over veiligheid gesproken: de Europese Commissie meent zich met veiligheid bezig te houden door invoering van een 'defensie-omnibus'. Die is geschreven na raadpleging van de wapenindustrie om hun wensen te inventariseren. Wensen over aanbestedingen, internationale industrie-samenwerking, vergunningen en rapportagevereisten om alle obstakels en knelpunten aan te pakken die een snelle opbouw van de defensie-industrie belemmeren, aldus de Europese Commissie. Obstakels aanpakken zoals de controle op export van militaire goederen die bedoeld is om te voorkomen dat wapens in handen vallen van mensenrechtenschenders en oorlogszuchtige landen. Of obstakels zoals ethisch investeren, waarbij geen financiering wordt verstrekt aan bedrijven die schade toebrengen aan mens, milieu en vrede.
Dankzij de Europese Commissie komen er ook steeds meer leningen en subsidies voor wapenproductie en militair onderzoek. Deze overdracht van publieke middelen naar private bedrijven zal volgens de Commissie bijdragen aan de concurrentiekracht van de Europese militaire sector op de wereldmarkt. En aan de Europese kennis-economie, dat zou goed zijn voor Europa. En oh ja, een sterke Europese wapenindustrie is ook goed om Europa te beschermen tegen vijanden. Dat wordt ook steeds harder nodig, als Europa voortdurend meer wapens gaat verkopen aan de rest van de wereld. En natuurlijk is een Europese wapenindustrie en sterke krijgsmacht ook goed om de Europese toegang tot grondstoffen en handelsroutes te kunnen opeisen. Binnenkort zal Von der Leyen het allemaal presenteren in een nieuwe Europese Veiligheidsstrategie.
Pleidooien voor een sterke Europese bewapening kunnen op veel steun rekenen. Hoewel Europa met handen en voeten militair gebonden is aan de NAVO en Amerikaanse inlichtingen- en satellietcapaciteit, beweren militaristen dat met investeringen in Europese militaire productie en krijgsmachten een onafhankelijk Europees machtsblok kan ontstaan. Dit los van de grillen van Trump. Dat verhaal levert een enorme verhoging van de militair uitgaven op. De mondiale militaire uitgaven groeiden in 2025 met 2,9 procent tot 2.887 miljard euro. Daarvan komt 55 procent ofwel 1,581 miljard euro voor rekening van de 32 NAVO landen. Ter vergelijking: het totale budget van de Verenigde Naties bedraagt 68,5 miljard euro. In Nederland stijgen de militaire uitgaven sneller dan in menig ander land: van 8,2 miljard euro in 2016 tot 25,7 miljard in 2025 - dus een verdrievoudiging. Op de begroting voor 2026 staat voor Defensie 26,8 miljard euro. Maar dat kan nog meer worden; de afgelopen jaren is vaak tussendoor extra geld aan het militaire budget toegevoegd.
Veel militaire uitgaven verdwijnen in de zakken van BlackRock, Vanguard, en andere aandeelhouders in de – vooral Amerikaanse – wapenindustrie. Nederland koopt bijvoorbeeld 175 Tomahawk kruisraketten van het Amerikaanse Raytheon voor 1,9 miljard euro (de aandelen van Raytheon stegen met 4,7 procent op de dag dat Trump Iran aanviel). Die kruisraketten zijn niet bedoeld voor verdediging van landsgrenzen, het zijn lange-afstand aanvalswapens. Met een reikwijdte van 1.900 kilometer kunnen ze, afgevuurd vanaf een marinefregat, gemakkelijk Moskou, Teheran of Beijing bereiken. Daar wonen allemaal vijanden, naar het schijnt.
Voor het tegenhouden van een leger aan de landsgrenzen zijn de 49 nieuwe Leopard-2 tanks geschikter die tussen de 1 en 2,5 miljard euro gaan kosten. Die kan je met een drone van een paar honderd euro trouwens aan gort schieten. Beetje zonde van de investering, zo veel geld voor een ouderwets wapensysteem, maar de landmacht wil ook wat als luchtmacht en marine grote nieuwe platforms krijgen in de vorm van fregatten en gevechtsvliegtuigen. Als minister van Defensie moet je elk krijgsmachtonderdeel tevreden houden. In de praktijk zal de aanschaf van tanks vooral een subsidie zijn voor de industrie en zijn aandeelhouders. En misschien is het bij wapens net als bij 'fast fashion': als het snel kapot is moet je snel weer nieuwe kopen. Zo blijft de schoorsteen van de producent roken.
De Leopard-2 wordt gekocht van het Duitse Rheinmetall dat samen met het Italiaanse Leonardo de grootste Europese profiteur van de bewapeningsdrift is. Rheinmetall gaat trouwens ook Europese kruisraketten ontwikkelen, samen met het in Nederland geregistreerde Destinus. De Leopard-2 tank voor de Nederlandse landmacht wordt uitgerust met Israëlische anti-tank-afweer van wapenbedrijf Rafael. Zakendoen met Israël blijft voor Defensie een 'must'; Israël levert nu eenmaal geavanceerd en 'battle-tested' materieel. In toenemende mate komen trouwens ook Oekraïense wapenproducenten op de markt met 'battle-tested' systemen, waarmee ze interessante zakenpartners worden voor West-Europese wapenbedrijven. De oorlog in Oekraïne geeft de wapenindustrie een forse 'boost'. Thank you mister Poetin.
Europese leiders lijken van Europa een militair machtsblok te willen maken, naast de Verenigde Staten, Rusland en China. Probleem is uiteraard dat Europa geen centrale sturing heeft, wat in geval van oorlog nog best lastig wordt. Terwijl de verschillende landen van de NAVO in het gareel worden gehouden door supermacht Verenigde Staten, wordt Europa bestuurd vanuit 27 hoofdsteden die verschillende economische en buitenlands-politieke belangen hebben. Of het mogelijk wordt om een militaire 'kopgroep' te vormen van landen die verdergaand willen samenwerken, is maar zeer de vraag. Het is moeilijk Franse generaals voor te stellen die zich onder Duits opperbevel scharen, en andersom is al even onwaarschijnlijk.
Maar de grootste vraag is of de inwoners van Europa baat hebben bij deze militarisering van het continent. Wie zich opsluit in een machtsblok sluit de rest van de wereld buiten, terwijl mondiale problemen als de klimaatcrisis nu juist met de hele wereld samen moet worden opgelost. Bovendien moet het geld voor al dit gemilitairiseer natuurlijk wel ergens vandaan komen. Met hoeveel wordt ons eigen risico ook weer verhoogd? Een belegger kan tegenwoordig nog beter in de wapenindustrie investeren dan in de geprivatiseerde zorg. En dat wil wat zeggen.
(1) Stop Wapenhandel.
(2) Zie ook "Ramkraak Europese Commissie blaast politieke en sociaal-economische stelsels op" - Overgenomen 554, 26 december 2025.
