Piet van der Lende
Het Internationaal Monetair Fonds voorspelt in het recente World Economic Report een meevallende economische groei - wereldwijd en ook in Nederland. Hoera, zou je denken. Maar valt er wel iets te juichen? De mondiale groei vertraagt, volgens schattingen: in 2026 tot 3,1 procent en zal in 2027 naar 3 tot 4 procent aantrekken.
De westerse industriestaten vertonen in 2027 2,1 procent groei en de opkomende economieën: 3,7 procent. Waar komt die economische groei door? Daarvoor zijn twee factoren van belang. Ten eerste: de sterke groei van de defensie die niet alleen mensenlevens vernietigt en ten tweede: de opkomst van de Artificial Intelligence industrie.
De wereldwijde wapenhandel neemt groteske vormen aan en maakt meer of minder lokale oorlogen in verschillende werelddelen mogelijk. Met als gevolg vluchtelingenstromen en hongersnoden. Behalve steun van grote zwaar bewapende staten kunnen derde wereld landen wapens kopen van het geld dat ze onder andere ontlenen aan de drugshandel. Bovendien is er een vermenging van de handel en productie in de wapenindustrie en het wereldwijde criminele circuit.
Veel wapenproducenten hebben het principe 'u vraagt, wij draaien'. Enig moreel besef is in deze business ver te zoeken. Vooral de Duitse economie met zijn kwakkelende (auto)industrie, kent een groei die voornamelijk voortkomt uit de wapenindustrie. Een groot gedeelte van de economische groei in Nederland is door de Duitse verklaarbaar. Daardoor profiteren de Nederlandse kapitalisten mee van de economische groei door de bewapening.
De tweede factor is de opkomst van AI en de groei van de grote techbedrijven die overal in de wereld megaparken aanleggen met grote gebouwen die nodig zijn voor de rekenkracht en opslagruimte. Daartegen ontstaat een groeiend verzet.
Weerzin tegen de macht van die bedrijven en de ideologieën van hun topmannen. Weerzin tegen de komst van ruimte- en energieslurpende datacenters.
Weerzin tegen het vooruitzicht dat AI banen gaat overnemen.
Weerzin tegen de lelijkheid van AI.
Weerzin ook tegen de eindeloze stroom van door AI voortgebrachte teksten en beelden die de sociale media overspoelen. (1)
AI kan gevaarlijk zijn en bevestigt in feite wat jij vindt. Als jij invoert: 'de overheid is (on)betrouwbaar', dan krijg je een bevestiging. Ook raadplegen mensen AI die bijvoorbeeld in een rechtszaak met een advocaat te maken krijgen over de kwaliteit van zijn/haar verdediging. Dan krijgen ze bijvoorbeeld terug dat de advocaat slimme argumenten heeft aangevoerd en dan denkt de cliënt: 'hoera, wij gaan winnen!' Terwijl de advocaat misschien heeft gezegd: we maken 30 procent kans. Ook ontstaan onbegrip en spanningen met hulpverleners. Bijvoorbeeld de advocaten aan de ene en cliënten aan de andere kant. Of, wanneer in een beroepsprocedure de cliënt de tekst niet helemaal begrijpt en AI vraagt het geheel in 'Jip en Janneke' taal weer te geven. Maar dan vallen alle nuanceringen weg die de advocaat in zijn beroepsschrift heeft weergegeven.
Ook als je vragen bij AI invoert vanuit een extreem rechts standpunt, dan krijg je vaak grotendeels een bevestiging of een onterecht genuanceerde reactie.
Bekend is dat in rechtszaken of bij de invoering van juridische vraagstukken bij AI verwezen wordt naar jurisprudentie die volkomen onjuist is. Er is zelfs al een advocaat veroordeeld tot de proceskosten wegens een onjuist gebruik van AI.
Overal in de particuliere dienstverlening of bij de overheid komen de administratieve processen en procedures sterk onder druk te staan. Reden: personeel van bedrijven en consumenten maken steeds meer van AI gebruik om hun beklag te doen. Daarbij worden lappen tekst uitgespuugd die vaak nergens op slaan, maar wel in behandeling moeten worden genomen en beantwoord. AI zet zo goede menselijke relaties onder druk en veroorzaakt spanningen en stagnaties. En zo versterkt AI de oorlog van 'allen tegen allen' die in het kapitalisme sowieso voorkomt.
De media publiceren de eerder genoemde cijfers van het IMF zonder commentaar. Maar kijk je wat verder, blijkt de economische groei veroorzaakt te zijn door de twee genoemde factoren. En in 'de rest' van de economie is er dus geen sprake van groei maar van krimp.
Er bestaat weinig twijfel over dat AI-technologieën het beheer van de kapitalistische productie volledig zullen veranderen. Om nog maar te zwijgen over nieuwe wetenschappelijke en technologische doorbraken die hele nieuwe industrieën kunnen voortbrengen. AI in combinatie met robotica zal ook de aard van de productie zelf veranderen, zoals nu al in China gebeurt, waar het steeds gebruikelijker wordt om 'dark factories' te zien die bijna volledig door robots worden bevolkt. (2)
We gaan, als de economische groei doorgaat in de huidige richting, een wereld tegemoet met armoede, oorlogen, grote tegenstellingen tussen arm en rijk en halfzachte oplossingen voor het klimaatprobleem. De uitzichtloosheid van de jongeren die aangewezen zijn op de flexibele baantjes en te maken krijgen met een afgebouwd onderwijssysteem, leidt ertoe dat ze in vele landen in de wereld in opstand komen, en dat geeft hoop. Heel wat anderen laten zich verleiden tot de rechts radikale en fascistische ideologieën en partijen die een valse hoop wekken door racisme. In verschillende landen, ook in Amerika, komen autoritaire regiems aan de macht, die een autoritair kapitalisme ontwikkelen. Dit kapitalisme wordt gesteund door lobby’s uit het bedrijfsleven die de oplossing van de klimaatprolemen trachten te vertragen, omdat ze in het huidige systeem megawinsten boeken.
De autoritaire regiems, maar ook bijvoorbeeld de VVD in Nederland, willen ‘ lastenverlichting voor het bedrijfsleven’. Lees: lagere directe belastingen voor de rijken en hogere indirecte belastingen om de bewapeningswedloop en reparatie van de verwaarloosde infrastructuur te financieren. Op zich hoeft economische groei met goede prioriteiten geen sterke tegenstelling tussen arme en rijk te creeren. Maar met het huidige overheidsbeleid in diverse landen in de wereld nemen de tegenstellingen tussen arm en rijk toe.
Thomas Piketty heeft een website gelanceerd met grafieken, tabellen en cijfers over de inkomensongelijkheid en de tegenstellingen tussen arm en rijk door de eeuwen heen, de World Wealth and Income Database. Je kunt zoeken bij verschillende landen en meer dan 110 onderzoekers van over de hele wereld beoordelen zeventig landen, ook Nederland. De cijfers laten een geweldige toename zien van de tegenstelling tussen kapitaal en arbeid. Wanneer de economische groei lager is dan het rendement op vermogen, zegt Piketty: bijvoorbeeld door lastenverlichting voor het bedrijfsleven, neemt de ongelijkheid tussen zeer rijk en minder rijk toe.
Wat kan de Bijstandsbond, waar ik actief ben, hieraan doen, vraagt de redactie. Wij kunnen samen met anderen bijvoorbeeld in de woonopstand en bij de acties voor verhoging van het minimumloon de straat opgaan, Maar met een vakbeweging die nu alweer poldert, is dat een moeizame zaak. Community organizing, organisatie van onderop in coalities tussen sterke en minder sterke organisates, zie ik als een uitweg. De geschiedenis heeft laten zien dat wanneer vakbonden, kerken, vrouwenbeweging en politieke partijen zich solidair verklaren met de achtergestelden, bieden massale socialebewegingen formidabele mogelijkheden.
(1) archief today
(2) Doorbraak
