Solidariteit - Commentaar 456 - 27 maart 2022

Angstige tijden

Sjaak van der Velden

Wie herinnert zich nog de jaren zeventig van de vorige eeuw? Voor velen een hoopvolle tijd van 'love, peace en happiness'. Veel mensen waren hoopvol dat er een mooie wereld in het verschiet lag en daar zouden wij voor gaan zorgen. Wij, de opstandige jongeren die met één oog keken naar de hippies met hun lange haar, blote voeten, vrije seks en ludieke acties. Het andere oog keek naar 'Parijs68' waar opstandige studenten hand in hand met de arbeidersklasse de macht korte tijd leken te veroveren. Langzaam kregen we ook zaken voor elkaar die ons nog hoopvoller stemden. Ook achter het IJzeren Gordijn zagen we opstandigheid, terwijl beelden uit de Derde Wereld altijd iemand toonden met omhoog gestoken vuist. De oorlog in Vietnam of de Apartheid in Zuid-Afrika waren grote hobbels, maar die zouden we ook wel nemen.

Het liep anders. Na de korte euforie van de schijnbare overwinningen kwamen rechts en het kapitaal versterkt terug. Grote werkloosheid maakte de vakbeweging in het Westen machteloos, terwijl in de Derde Wereld de machtsgreep van Pinochet in Chili liet zien dat positieve ontwikkelingen konden worden teruggedraaid. Een lange periode van terugtrekken trad aan, al waren er ook positieve gebeurtenissen zoals het einde van de Apartheid die werd ingeleid door de val van de Muur. Het Oostblok viel uit elkaar. Iedereen juichte en jubelde en volgens enkelen betekende dit zelfs het einde van de geschiedenis, want het Westen met zijn persoonlijke vrijheid had gewonnen. Ze 'vergaten' wel dat er nog steeds miljarden mensen in kommervolle omstandigheden leefden en zelfs primaire burgerlijke vrijheden ontbeerden. Binnen de landen van het voormalige Oostblok grepen ondertussen handige zakenlieden en aanhangers van het vroegere regime de macht en zetten de bloemetjes eens stevig buiten.

Globalisering en digitalisering

Inmiddels raakten de wereldwijde economieën steeds meer met elkaar verstrengeld, een globaliseringsproces waaraan ook China dat nog steeds werd bestuurd door de communistische partij, meedeed. Deze globalisering werd niet alleen mogelijk gemaakt door de openstelling van grenzen, maar vooral door de moderne informatietechnologie. Data en zelfs Big Data veroverden de wereld en verbonden niet alleen landen, maar ook mensen wereldwijd met elkaar. Overheden kregen zo de mogelijkheid in handen om op soms angstaanjagende wijze bij burgers achter de voordeur te kijken en steeds meer ook in hun hoofden.

Die onderlinge, wereldwijde verwevenheid kent alleen maar winnaars, zo hoorden de mensen. Er waren misschien achterblijvers, maar die moesten niet zeuren want ook voor hen werden de computers een stuk goedkoper. En inderdaad tot in de kleinste dorpjes op aarde lopen mensen met een mobiele telefoon rond. Missie geslaagd.

Crises

Of toch niet? Dat we als mensheid, zeker na de val van de muur, alleen maar vooruitgang tegemoet gingen, werd al snel gelogenstraft. De Nieuwe Economie met haar ongekende en voortdurende groei bleek niet zo crisisbestendig als werd voorgesteld en al snel volgden weer crisissen. Maar er was meer. Persoonlijke vrijheid, het jezelf kunnen zijn, bleek niet onverbrekelijk verbonden aan een groeiende kapitalistische economie. 'Love, peace en happiness' waren voor de Chinese bevolking nog ver uit beeld, al groeide de economie als kool. De groei van bevolking en economie bleek ook steeds meer niet alleen maar gunstig. Kan de wereld zoals wij die kennen dat wel aan? Natuurlijk zal de wereld niet vergaan en bestaat het zogenaamde natuurlijk evenwicht altijd slechts korte tijd, maar zoveel exploitatie van de planeet kan de mensheid weleens in de problemen brengen. De Corona pandemie is daar als resultaat van hoe mensen met dieren omgaan (een zoönose) een goed voorbeeld van.

Aan de andere kant bleek de globalisering ook een sterk wapen in de bestrijding van Corona. Ten tijde van pestepidemieën of de Spaanse Griep bestond er nog geen Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) die met adviezen kwam ter beteugeling van Covid-19. Natuurlijk hielden niet alle regeringen zich aan de adviezen, maar het ingrijpen heeft mogelijk tientallen miljoenen doden voorkomen, al heeft onderzoek inmiddels het officiële aantal doden naar boven bijgesteld.
Corona leek nog maar net aan een mogelijke terugkeer bezig of de volgende ellende kondigde zich aan. Rusland dat ooit een baken was voor sommige linkse mensen in het Westen en de Derde Wereld is na de Val van de Muur op oorlogspad. Eerder veroverde de dictator van dat land al andere landen terug in het Rijk, maar nu staat hij aan de grens van Europa en bombardeert op nietsontziende wijze een volk dat niet over zich laat lopen en keihard terug vecht.

Machtsverhoudingen

Vrijwel iedereen in mijn omgeving deed min of meer mee aan de maatregelen om Corona te bestrijden en spreekt afkeuring uit over de agressie van Poetin. Zelfs één van de voormannen van de strijd tegen het regentendom uit de jaren 1960 en 1970, Roel van Duin, heeft alle pacifisme laten varen en hoopt op een keihard optreden tegen de Russische regering om een herhaling van Munchen 1938 toen Hitler de vrije hand kreeg te voorkomen. En eerlijk gezegd, ga ik daar vrijwel helemaal in mee, zoals ik het ook met hem eens was in zijn volslagen afwijzing van de criticasters op het coronabeleid van de WHO en de Nederlandse regering.

Maar toch kriebelt er iets. Als ik de mensen zie die Corona een 'hoax' (truc) vonden en nu Poetin het voordeel van de twijfel geven, dan zie ik afgezien van rabiate fascisten als Baudet en de volslagen onbetrouwbare Engel, vaak mensen van het soort waar ik in de jaren zeventig zelf bij hoorde. Beetje trommelen, lieve meisjes met lange rokken, u kent het wel het slag hippie uit de film Hair.
Wat is er gebeurd? Waarom wil ik daar nu niet meer bij horen, maar vooral waarom is het helemaal fout gegaan en leven we nu weer in angstige tijden en is er niet veel terecht gekomen van mijn hoop van toen over hippies en strijdende arbeiders. Hippies lijken wel gek geworden en de arbeidersstrijd ligt op een bedenkelijk laag pitje. Natuurlijk zijn er veel dingen veranderd zoals rond vrouwenrechten en zelfs het milieu, maar de globale machtsverhoudingen zijn nog stevig intact. Erover peinzen doe ik veel, maar het antwoord heb ik nog niet gevonden, behalve wat obligate gedachten over de macht van het kapitaal.

S symbool
Stempel Solidariteit blijft