Solidariteit - Commentaar 461 - 5 juni 2022

Veertig jaar

Hans Boot

Wie worstelt met toeval of voorzienigheid heeft er mooie klus bij. De voorpagina van de Volkskrant heeft als kop Parlement (...) heft Solidariteit op. Tussen de bedachte haakjes stond 'in Polen'. Datum: 9 oktober 1982. Uitgerekend de dag dat zo'n twintig actieve leden van verschillende bonden van de kersverse FNV in de kantine van de bedrijfsledengroep van de Schelde in Vlissingen het Krities vakbondsblad Solidariteit oprichtten.

Solidarność was geen onbesproken naam. Eén van de aanwezigen, lid van de gewezen CPN, vond het maar niks die associatie met een 'antisocialistische bond'. En dan ook nog eens te weten dat de Schelde (scheepsbouw) een 'Koninklijk' bedrijf heette, zij het met een vakbondsgroep die een arbeidsweek van 35 uur eiste, zonder enig loonverlies en nationalisatie van de banken bepleitte. Het 'polderakkoord' van Wassenaar tussen Van Veen (VNO) en Kok (FNV), barstensvol loonmatiging, zou zes weken later komen. Dat waren nog eens tijden, zeker terugkijkend veertig later.

Lezersconferentie

Dat idee van die 'veertig jaar' dook een paar maanden geleden betrekkelijk onverwacht op in de eerste lijfelijke vergadering van de redactie sinds ruim een jaar. Het afscheid van Zoom en Jitsi werkte kennelijk inspirerend: 'doen we er wat aan, of wachten we tien jaar, vijftig is toch een klassiek aantal?' Maar ja, we wilden het graag gezamenlijk meemaken, dus werd het veertig. Geen receptie, geen nostalgie, wel een 'lezersconferentie' op zaterdag 8 oktober 2022, vanaf 13.00 uur in Amsterdam. Met de precieze plaats en de samenstelling van een forum zijn we bezig.
Het te bespreken thema kwam al snel: "Strijdbare vakbeweging - mogelijkheid of illusie?". Niet bepaald toevallig, sinds nummer 9, november 1984, sierde "Blad voor een strijdbare vakbeweging" de voorkant van Solidariteit. Het vraagteken bij het thema is ook geen toeval, omdat die strijdbaarheid van een vakbond niet vanzelfsprekend is, nog los van de vragen wat ermee wordt bedoeld en wanneer daarvan sprake is.

Geen argeloze vragen. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het boek dat Solidariteit in 2005 uitgaf Om de vereniging van de arbeid dat in zijn geheel op onze site te vinden is - solidariteit.nl/boek. Dat was in plaats van de nummers 121-125 en brachten we uit ter gelegenheid van de overgang van 'papier naar digitaal'. ''Na 23 jaar, twee boeken, tientallen pamfletten, dertig lezersconferenties, zeven themabijeenkomsten, ongeveer 250 vakbondscafés en een reeks andere activiteiten.'' Maar ging de zin verder ''dreigde Solidariteit los te raken van waaruit het voortgekomen was.'' Een aanzet tot een analyse die het kadermagazine van de toenmalige FNV Bondgenoten na een interview met de redactie in de kop typeerde als ''Verbinding met bonden is zoek'' en verderop de vrees "Koploper zonder peloton te worden.'' (p. 9) Mijn buurman zou zeggen ''dat is geen kattenpis''.

Terug naar het begin

De titel van het hoofdstuk waaruit de citaten zijn gehaald, luidt: "Om niet te vergeten". Een goeie tip, want één van de conclusies ontleend uit meerdere artikelen rond het jaar 2000 was ronduit pittig: "Het hoofddoel een bijdrage te leveren aan een strijdbare vakbeweging lijkt verder weg dan ooit te liggen. Wij dreigen voor de eigen parochie van hier en daar wat strijdbare leden en bestuurders te preken.'' Waren we die wanhoop vergeten bij het besluit elke veertien dagen als webzine uit te komen en dat ook nog eens inmiddels bijna achttien jaar? Behalve de niet kapot te krijgen overtuiging dat toekijken ons niet lag, bood de beslissing om ook over 'meer dan de vakbeweging' te schrijven een aangename prikkel om fris en stug door te gaan. En met genoegen door de vele 'medewerkers' in ons vaste commentaar, plus elke ronde meerdere zogenoemde extra's die geen onderwerp schuwen dat links en de vakbeweging raken en bovendien internationaal georiënteerd zijn.

Toch komen we 8 oktober aanstaande terug op het bijna verlaten nest van de strijdbare vakbeweging. Het belang daarvan staat wat ons betreft buiten kijf. Maar vandaag en de afgelopen jaren laten weinig zien van een beweging die een brede belangenbehartiging consequent verbindt aan een oppositie tegen het sociaaleconomisch, maatschappelijk systeem dat die belangen voortdurend aantast. Dit is geen specifiek Nederlands verschijnsel en hangt samen met ingrijpende veranderingen in onder meer de organisatie van de arbeid. Zo worden we gedwongen een antwoord te zoeken op de vraag: is een strijdbare vakbeweging mogelijk en hoe is die op te bouwen of lopen we achter een illusie aan.
Wie het weet, mag het zeggen. Heel graag zelfs. Om te beginnen de komende maanden op weg naar 8 oktober, onze nieuwe lezersconferentie, met meer informatie over de plaats, forumleden, organisatie en als het even kan inhoudelijke bijdragen. Tot dan.

S symbool
Stempel Solidariteit blijft