Solidariteit - Commentaar 477 - 15 januari 2023

Kloof top FNV en werkenden groter en schrijnender

Jan Ilsink

In een vakbond is de relatie tussen leiding en leden cruciaal. Daarin schuilt haar kracht om zo nodig met vakbondsmacht eisen ingewilligd te krijgen. Sinds de fusie in 2014 is deze relatie in FNV steeds problematischer geworden. Culminerend in steun van de leiding aan de Wet Toekomst Pensioenen, waarin het collectieve en solidaire pensioenstelsel wordt ontmanteld.

Maar de pensioenkwestie staat niet alleen. Ook de al jaren durende rampzalige situaties in de Zorg zijn een voorbeeld van de positie van de FNV-leiding. De bond is totaal niet bezig met personeel en patiënten te verenigen rond heldere en breed gedragen eisen. Eisen die zowel de werkdruk, opleiding en beloning betreffen als de wachttijden en verzorging van patiënten. Met de campagne Red de Zorg in 2016 rond deze eisen bleek de FNV goud in handen te hebben, maar er werd niets mee gedaan. Een boterzacht 'akkoord' over alleen de Thuiszorg was het resultaat.
De bijna miljoen handtekeningen die werden opgehaald voor eisen van patiënten en personeel zijn opgeborgen in 'een kluis'. De gedegen FNV-Zorgvisie, destijds opgesteld door de sector Zorg en Welzijn en bekrachtigd door het Ledenparlement, ligt waarschijnlijk in diezelfde kluis. Dagelijks worden echter de juistheid en wenselijkheid van de Zorgvisie bevestigd die nog steeds een uitstekende basis voor succesvolle ledenwerving vormt!

Grote onzekerheid

Het duidelijkst echter komt de malaise van de FNV naar voren in het pensioendossier. FNV-bestuurders blijven roep toeteren dat met de door de Tweede Kamer aangenomen Wet Toekomst Pensioenen (WTP) iedereen erop vooruit gaat. Terwijl vele deskundigen het tegendeel aantonen. Iedereen, voor- en tegenstanders, is het er over eens dat het nieuwe stelsel veel onzekerheid zal opleveren over het te ontvangen pensioen. Het is daarom onbegrijpelijk dat een organisatie die zich vakbond noemt de vervanging van het huidige systeem verdedigt door een pensioenstelsel met grotere onzekerheid en dat zelfs promoot! Een diepere knieval voor de logica van het kapitalisme is nauwelijks denkbaar.

Het is juist de opdracht van een vakbond om werkne(e)m(st)ers te beschermen tegen deze logica die gedicteerd wordt door de winstmaximalisatie voor de werkgevers. Met cao's wordt gedurende hun looptijd voor werknemers zekerheid afgedwongen. Met een pensioenregeling moet zekerheid worden beoogd om bij pensionering de dan bereikte levensstandaard voort te zetten en armoede te voorkomen. Die doelstelling was leidend met de arbeidsvoorwaarde pensioen: met de werkgever wordt in de cao uit de loonruimte een premie afgesproken om daarmee te zijner tijd een geïndexeerd pensioen van 70 procent van het eindloon of 80 procent van het middelloon op te bouwen en/of uit te keren.

Financieel product

Vanaf de bankencrisis van 2008 tot 2022 zijn de pensioenen van de meeste fondsen niet geïndexeerd. En dat terwijl in diezelfde tijd de middelen in de fondsen om pensioen uit te keren, ruim verdubbelden - van 800 naar 1.800 miljard euro! De onwil van de FNV-leiding om met vakbondsmacht de indexatie af te dwingen, tekent haar capitulatie voor het financierskapitaal. Ze verschool zich achter de decreten van De Nederlandsche Bank (die daarin gesteund werd door meerderheden in achtereenvolgende parlementen), deze bepaalden dat niet de middelen in de fondsen een criterium zijn voor al of niet indexatie, maar de opbrengsten uit (staats)leningen (obligaties). Let wel, die decreten gaan over het gespaarde geld van de deelnemers, leden van de FNV. Niet om geld uit de staatskas!
De top van de FNV heeft geen boodschap aan de vakbondsgeschiedenis die regelmatig laat zien hoe vakbondsacties politieke wet- en regelgeving terugdraaiden!.

Met de WTP wordt pensioen als arbeidsvoorwaarde van werknemers opgegeven, omdat de werkgevers een vaste premie krijgen en het daaruit af te leiden pensioen afhankelijk is gemaakt van het rendement. Een gewenste hoogte van het pensioen speelt geen rol meer! Het individueel gespaarde, uitgestelde loon en is daarmee een 'financieel product' geworden!

Poldertafel

Hoe komt de FNV-top tot deze ontmanteling van de vakbeweging?
Een citaat van voorzitter Elzinga, in 2019 de hoofdonderhandelaar over het pensioenakkoord dat niet tegemoet kwam aan de eisen waarvoor is gedemonstreerd en gestaakt: dit was het beste wat we eruit konden halen. Hij durfde het niet de nieuwe wet naast het povere pensioenakkoord van 2019 te leggen, want dan zou hij moeten vaststellen dat de belangrijkste vakbondswensen in dat akkoord niet in de WTP zijn gehonoreerd: *) vervroegd pensioenregeling voor zware beroepen, *) concrete afspraken voor toegang flexwerkers en zzp'ers tot pensioenfondsen, *) een waardevast (geïndexeerd) pensioen(opbouw). Waarom was dit voor Elzinga geen reden om hiervoor vakbondsmacht in zetten?

Het antwoord zal helaas zijn dat hij en zijn medebestuurders niet meer geloven in de mogelijkheid en noodzaak van een krachtige arbeidersbeweging binnen de nieuwe maatschappelijke verhoudingen in Nederland. Dat zij capituleren voor de dominantie van grote, kapitaalkrachtige bedrijven en hun belangenbehartigers in de politiek. Dat zij koste wat kost hun positie als betrouwbare partner aan de 'poldertafel' niet willen verliezen om daar nog enkel kruimels binnen te halen.

FNV - vereniging en werkorganisatie

De uitzichtloosheid van dit beleid van de FNV-top blijkt uit het aanhoudend ledenverlies, het aantal van 900.000 eind 2021 is naar verluid met tienduizenden verder gedaald. Een onthutsende ontwikkeling die door Elzinga triomfantelijk werd gepareerd met de mededeling dat er onder jongeren enkele duizenden nieuwe leden zijn geworven. Hij vergeet te vermelden dat deze ledenwinst kan worden toegeschreven aan het 'uitdelen' van gratis lidmaatschappen voor een jaar.

Dat de leden van FNV niet massaal tegen dit beleid in opstand komen, is het gevolg van de stelselmatige uitholling van de vakbondsdemocratie. De vereniging, waar de leden het voor het zeggen zouden moeten hebben, is volkomen gebureaucratiseerd en wordt gedomineerd door de hiërarchisch georganiseerde werkorganisatie. Sectorbesturen van de vereniging kunnen zich niet wenden tot hun leden zonder toestemming van deze werkorganisatie. Vanaf de fusie in 2014 is de FNV langzamerhand omgebouwd tot een 'geprofessionaliseerde' sociale ANWB!

Urgentie

De vakbeweging is geen organisatie waarvan de doelstellingen door marktonderzoek worden bepaald. De vakbond is geen 'merk' dat zich met 'klantenbinding' versterkt. Een vakbond komt voort uit fundamentele maatschappelijke tegenstellingen en is uitdrukking van daaruit afgeleide machtsverhoudingen.
Een FNV-top die geen leiding geeft aan deze belangenstrijd van de werkers in Nederland zal vroeg of laat worden vervangen door een leiding die dat wel tot uitdrukking brengt. De donkere politiek-economische wolken (inflatie, kosten energietransitie en gezondheidszorg, enzovoort) die zich opstapelen, onderstrepen de urgentie van het dichten van de kloof tussen vakbond en werkende bevolking! De scheuren in de FNV-organisatie tussen de democratische vereniging en de gecapituleerde leiding, en binnen de werkorganisatie tussen het neoliberale management en strijdbare vakbondsbestuurders en consulenten, zullen onvermijdelijk zichtbaar worden!

De verkiezingen die in april in de FNV worden gehouden voor sectorraden en sectorbesturen, zullen deze tegenstellingen naar verwachting aanwakkeren. Want het zal toch onbestaanbaar zijn dat middenin een economische, sociale en politieke crisis in Nederland en Europa de centrale en strijdbare rol van de vakbeweging onbesproken blijft bij deze verkiezingen!?

S symbool
Stempel Solidariteit blijft