welkom
extra
Solidariteit

Project Marx Revival - Inleiding

De heropleving van Karl Marx

Sjarrel Massop

MM (citaat) 1 - Verachtelijke ontkenning en tijdloze vijandigheid, hooghartige verwerping en het marginaal aannemen van zijn werk, selectieve overname en selectieve censuur. Dit zijn enkele typeringen door gevestigde intellectuelen over de jaren heen, in antwoord op de uitdaging van de denker die twee honderd jaar geleden geboren is in Trier.
Hier zijn we dan aan het begin van het derde decennium van de 21ste eeuw, en het lijkt soms dat Karl Marx' werkelijke ideeën nog nooit zo actueel, of bepalend zijn.

MM - Sinds de uitbraak van de laatste crisis van het kapitalisme in 2008, is Marx weer 'in de mode'. In tegenstelling tot de voorspelling na de val van de Berlijnse muur, waarin hij verwezen werd naar de eeuwige vergetelheid, zijn de ideeën van Karl Marx eens te meer onderwerp van analyse, ontwikkeling en debat. Velen zijn begonnen nieuwe vragen te stellen over een denker die vaak abusievelijk geïdentificeerd werd met het 'reëel bestaande socialisme', en daarom bruut opzij geschoven werd na 1989. De jaren 2017 en 2018 vormden een aanleiding om, nadat Marx 200 jaar geleden geboren was, en zijn boek Het Kapitaal 150 jaar oud was, intensief en wereldwijd deze heropleving van Marx van nieuw onderzoek en initiatieven te voorzien.

Gezamenlijke werken Marx en Engels

Een andere relevante aanleiding is de geheel vernieuwde en aangevulde heruitgave van de verzamelde werken van Karl Marx en Friedrich Engels, de MEGA 2 (Marx Engels Gesamtausgabe 2).
Er was een MEGA 1, uitgegeven door de Rus Riazanov die er in 1921 mee begonnen was en putte uit het materiaal dat in de Moskouse archieven opgeslagen was. Hij had echter geen volledige toegang tot de gezamenlijke teksten. Vanuit die archieven zijn ook de Marx Engels Werke (MEW) samengesteld in een Oost-Duitse versie - waardevol, maar veel belangrijke teksten zijn achtergehouden. Teksten die een andere Marx laten zien.

Tekening Karl Marx in Van Goghsfeer Een Internationale Stichting (Internationale Marx Engels Stiftung, IMES) heeft het oorspronkelijke initiatief van Riazanov voortgezet. Dat is een samenwerkingsverband van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG, Amsterdam), het Rgaspi (de Moskouse archieven) en twee Duitse instituten en archieven. De onderzoekers kregen inzage in alle werken. Met succes, er is veel nieuw materiaal tevoorschijn gekomen. Het totaal is uitgegeven in 114 boeken originele teksten en een dertigtal aanhangsels.
Het werk bevat vier afdelingen. 1: Werken, Artikelen en Ontwerpen (32 delen) 2: Het Kapitaal en Voorwerk (15 delen). 3: Briefwisselingen (35 delen). 4: Uittreksels, Notities en Randgebieden (32 delen). De hele MEGA 2 ligt bij het IISG in Amsterdam. Marx en Engels schreven vooral in het Duits, maar ook Engels, Frans, Italiaans, Spaans, Latijn en Grieks gebruikten ze. Het werk is niet erg toegankelijk, maar een groot aantal wetenschappers heeft zich erin verdiept en kwam vaak tot verrassende conclusies. Een aantal van hen heeft meegewerkt aan de uitgave van The Marx Rivival.
Het Marxist Internet Archive heeft een grote Nederlandstalige afdeling, waarin ook al onderdelen van de MEGA 2 vertaald zijn en voor belangrijke werken is ervan gebruik gemaakt.2 Nieuwe en betrouwbare bronnen voor een hernieuwde discussie over het werk van Marx en Engels.

MM - The Marx Revival

Het boek The Marx Revival bevat bijdragen van gerenommeerde onderzoekers en laat een Marx zien die op veel manieren verschilt van degene die bekend en gebruikt is in de gangbare voorstellingen van het socialisme in de twintigste eeuw. Het boek heeft twee doelen.
Ten eerste, de heropening van de discussie, kritisch en vernieuwend, over de klassieke thema's en de gedachten van Marx daarover. Ten tweede, een diepere analyse van bepaalde vraagstukken die tot vandaag relatief weinig aandacht hebben gekregen. In de hoop Marx dichter te brengen bij mensen die denken dat alles al geschreven is over Marx en Engels en een nieuwe generatie lezers en activisten te bereiken die nog niet serieus geconfronteerd zijn met het werk van Marx en Engels.

Uitgaven Marx en Engels op tafel bij IISG
Op de tafel bij het IISG.

Eenvoudigweg vertrouwen op wat Marx anderhalve eeuw geleden schreef, zou onjuist zijn. . Overnemen van de inhoud van zijn analyses is niet gemakkelijk, wel biedt hij kritische wapens om open na te denken over een alternatieve samenleving voor het kapitalisme.

Leesgroep voor Solidariteit

De problemen die het sociale, politieke en economische systeem, gebaseerd op de kapitalistische productie- en consumptiewijze, oplegt aan alle samenlevingen zijn of worden acuut bedreigend. Het is zaak antwoorden te vinden, waarin links zijn denk- en daadkracht verbindt en inzet om de spoken van het kapitaal te verjagen.
Wanneer we kijken naar de sociale ongelijkheid, de concentratie van het kapitaal, de problemen rond migratie, kolonialisme, arbeid, politieke organisatie, nationalisme, veiligheid, oorlog, racisme, genderongelijkheid, democratie, gezondheid (corona) - dan is de bedreiging duidelijk. Dan is nog niets gezegd over het klimaat, het milieu, de uitputting en opwarming van de aarde en het verlies van de biodiversiteit. Allemaal thema's die in het boek aan de orde komen.

Het ligt voor de hand dat binnen en buiten linkse politieke partijen, in de vakbonden en de diverse sociale bewegingen mensen op zoek zijn naar een kritische en vernieuwende manier over de genoemde vraagstukken een discussie te voeren.
Webzine Solidariteit biedt graag de mogelijkheid met deze serie over de 'heropleving van Karl Marx' voor deze discussie een leesgroep te vormen. Alle thema's en bijdragen in het boek worden aangeboden, samengevat in het Nederlands. De deelnemers aan de leesgroep kunnen vragen stellen en voorstellen doen. Ze krijgen een schema van de thema's met aanvullende literatuur. De publicatie van eventuele bijdragen vallen onder de verantwoordelijkheid van de redactie.
Opgeven voor deelname aan de leesgroep kan via: redactie@solidariteit.nl.


1 Musto, Marcello, The Marx Revival, Key Concepts and New Interpretations, Cambridge University Press, 2020. Musto is de eindredacteur en samensteller van dit boek, waarin 22 gerenommeerde wetenschappers op evenzoveel thema's een kritische kijk geven op het werk van Karl Marx en de relevantie voor deze tijd aantonen. In deze inleiding wordt hij meerdere keren geciteerd, vertaald en soms bewerkt - aangeduid met MM. (terug)
2 https://www.marxists.org/nederlands/marx-engels/index.htm (terug)
S symbool