Pijnlijk verlies ontwikkelingslanden

Farmaceuten en Big Tech winnen op WTO-conferentie

Focus on the Global South (1)

Het resultaat van de twaalfde ministersconferentie van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) is een schandelijke overwinning voor de rijke landen ten koste van het globale zuiden. Ontwikkelingslanden incasseerden verliezen bij verschillende onderhandelingsonderwerpen, terwijl brandende problemen in deze tijd van Covid, snelle klimaatverandering en dreigende economische en voedsel crisis niet aan de orde kwamen.

Volledig in strijd met de WTO-procedures werden de teksten uit de exclusieve 'groene onderhandelingskamers' in de vroege morgen van 17 juni door de plenaire vergadering gejast, zonder dat de afgevaardigden voldoende tijd hadden ze te bestuderen. Dat de procedures van onderhandeling en besluitvorming in het voordeel zijn van de rijke landen is allang een probleem van de WTO-ministersconferenties. Maar deze keer is een nieuw dieptepunt bereikt, met een ontoelaatbare druk door de algemene directeur en de rijke landen om de indruk van succes voor dit falende instituut te wekken.

foto
#EndWTO mobilisatie in Nairobi, Kenia, december 2015.
Foto Afsar Jafri, Focus on the Global South India

Geen uitzondering voor intellectuele rechten

Van alle kanten, door honderd landen, duizenden burgerorganisaties en vakbonden van verpleegpersoneel is de WTO onder druk gezet om een algemene vrijstelling te verlenen van intellectuele rechten voor Covid-medicijnen en behandelingsinstrumenten te verlenen. Die rechten zijn gereguleerd is een verdrag (Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights).

Schaamteloos heeft de WTO de kans voorbij laten gaan om het einde van de pandemie te bespoedigen en miljoenen levens in de ontwikkelingslanden te redden. In dienst van Big Farma en de rijke landen heeft de WTO-directie en het secretariaat een tekst doorgedrukt met een aantal verduidelijkingen en een beperkte uitzondering van vijf jaar voor verplichte licenties voor de export van Covid vaccins. 'Verduidelijkingen' herhalen alleen maar de bestaande flexibiliteit van het verdrag over de intellectuele eigendomsrechten en daar worden de ontwikkelingslanden niet wijzer van.

Verlies visserijsubsidies

De tekst over de visserijsubsidies is duidelijk in het nadeel van ontwikkelingslanden. Hoewel deze landen een speciale status en behandeling krijgen, geldt de uitzonderingspositie slechts twee jaar. Na deze korte periode vallen de subsidies van de ontwikkelingslanden voor kleinschalige en ambachtelijke visserij onder de WTO-regels. Een gat in de regels is de uitzondering voor subsidies om de visstand terug te brengen naar duurzame niveaus.

Deze sluipweg is in het voordeel van ontwikkelde landen zoals de Europese Unie, Japan en de Verenigde Staten. Die hebben de financiŽle middelen en waren al in staat de infrastructuur voor hun moderne visserij-industrie op te bouwen op basis van lange termijn investeringen. Daarnaast is de regeling uitgebreid naar disciplines die niet op het terrein van de WTO liggen, zoals goed bestuur, waarvoor zowel de deskundigheid als het mandaat ontbreekt.

Voedselzekerheid, landbouw en publieke voorraden

logo #end wtl
Logo actie in Bali, 2013, ggjalliance.org.

De verklaring over noodmaatregelen voor voedselschaarste biedt niets om de oorzaken van honger en ondervoeding structureel en systematisch aan te pakken. Integendeel, de leden verplichten zich de handel in voedsel- en landbouwproducten verder te liberaliseren via de internationale markten volgens de WTO-principes. Het voorwoord van de verklaring spreekt zorgen uit over de gevolgen van de extreme schommelingen van prijzen van voedsel en agrarische producten en de fiscale beperkingen en verslechterende handelsvoorwaarden voor voedselzekerheid. De gepresenteerde oplossing is 'standvastig' verder gaan naar een eerlijk en marktgeoriŽnteerd landbouwsysteem.

Zo'n systeem kan echter nauwelijks eerlijk zijn als de producenten in arme en rijke landen onder extreem verschillende omstandigheden werken. De WTO-handelsvoorwaarden belemmeren de kleine producenten in de ontwikkelingslanden door beperking van de toegang tot publieke infrastructuur, steun en diensten. Punt 10 van de verklaring benadrukt het belang van lokale voedselvoorraden en publiek inkopen in ontwikkelingslanden. Maar beslissingen daarover zijn opnieuw uitgesteld naar de volgende ministersconferentie.

Globale waardeketens boven alles (2)

Op dezelfde manier gaat de WTO om met Covid en de voorbereiding voor toekomstige epidemieŽn. Ze concentreert zich op de instandhouding van de globale waardeketens die ongehinderd onder de WTO-regelingen kunnen opereren, inclusief overeenkomsten over diensten, landbouw en intellectuele rechten.

Hoewel de verklaring mooie woorden bevat over volksgezondheid en wetenschappelijke capaciteiten, is er geen beslissing genomen over de beperking van intellectuele rechten. Rechten op producten, productieprocessen en technologieoverdracht zijn essentieel voor een robuuste gezondheidszorg en voorbereiding op nieuwe epidemieŽn in ontwikkelingslanden.
De voortdurende verlenging van de belastingvrijstelling op onlinehandel is opnieuw een grote winst voor de rijke landen en Big Tech industrie. De ontwikkelingslanden zijn sinds 1998 al miljarden euro's aan belastingopbrengst misgelopen. De nieuwe verlenging zal tot gevolg hebben dat ze achterblijven in de digitale ontwikkeling.

De onmogelijkheid van WTO-hervorming

Voor ontwikkelingslanden is hervorming van de WTO van groot belang. Voorbeelden zijn het in gang zetten van een speciale en verschillende behandeling ten opzichte van ontwikkelde landen en om herziening van de geschillenafhandeling. Deze zijn echter weer op de lange baan geschoven. De opmerkingen over hervorming zijn duidelijk doublespeak, waarbij aan voorstellen van ontwikkelingslanden multilateraal overleg en een beperkt aantal forums worden toegevoegd. Burgerorganisaties en sociale bewegingen hebben hun bezorgdheid geuit over deze nieuwe mechanismen die de controle van grote bedrijven op de WTO-processen verstevigen.

De Joint Statement Initiatives (initiatieven tot gezamenlijke verklaringen) ondermijnen het Marrakesh Verdrag (1994, oprichting WTO) en de multilaterale grondslag van de WTO. Deze initiatieven bevorderen ook de toch al ontoelaatbare uitbreiding van de disciplines waarin de WTO opereert, zoals gezondheid, voedsel, gender, milieu en duurzaamheid. De discussie over regels voor onlinehandel beperken de mogelijkheid tot binnenlandse regelgeving en de soevereiniteit van ontwikkelingslanden.

fot0
Einde van de ministersconferentie 2022. Voor Nederland was minister Liesje Schreinemacher
(Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) aanwezig. Foto WTO.

Conclusies

De negatieve uitkomst van de ministersvergadering leidt onvermijdelijk tot de vraag waarom de ontwikkelingslanden geen voet bij stuk hebben gehouden om de belangen van hun bevolking te verdedigen in deze tijden van crisis. Een antwoord kan worden gevonden in de schadelijke cultuur in de instituties die sinds de oprichting kenmerkend is voor de WTO. De rijke landen zetten ontwikkelingslanden buitensporig onder druk, sluiten ze uit van 'groene onderhandelingskamers', benoemingsprocedures en forums binnen en buiten de WTO. Dit soort gedrag is regel geworden in de bonte geschiedenis van de WTO en ook deze ministersconferentie is daar een voorbeeld van. Het koste wat het kost doordrukken van overeenkomsten onder leiding van de huidige algemeen directeur schept geen vertrouwen in de toekomstige veiligstelling van de belangen van ontwikkelingslanden.

Fragmentering van de agenda-onderwerpen ondermijnt voortdurend de eenheid van de ontwikkelingslanden in de WTO, zonder enige aandacht voor de leidende principes en uitzonderingsposities. Het gebrek aan eenheid en de aftakeling van de zuidelijke coalities, zoals de groep van 33, de Afrikaanse, CaraÔben en Pacific (ACP) groep, G-90 en G-20 waren belangrijke factoren voor het slechte resultaat. De aanstelling - met unanieme stemmen - van algemeen directeur Ngozi Okonjo-Iweala wekte verwachtingen dat de belangen van het globale zuiden ondersteund en beschermd zouden worden. Zij werd echter een middel om ontwikkelingslanden te disciplineren en besluiten te nemen in het voordeel van de rijke landen.

De tragiek van de twaalfde ministersconferentie is dat een falend instituut dat op zijn laatste benen liep, nieuw leven is ingeblazen en een instrument is voor een nieuwere en gevaarlijker vorm van neoliberalisme. Ondanks deze uitkomst zullen we onze inspanning verdubbelen om de schade van de WTO-overeenkomsten wereldwijd te controleren. Onze campagne die de ontwikkelingslanden oproept om voor samenwerking te kiezen buiten het vrijhandelsdogma van de WTO, wordt geÔntensiveerd. Meer dan ooit moeten we onze gezamenlijke stem verheffen om de sloop van de Wereldhandelsorganisatie te eisen.

(1) Eerder, 22 juni 2022, verschenen op focusweb.org onder de titel Big Pharma and Big Tech Win at the WTO - #MC12 Fails the Global South. Focus on the Global South is een organisatie gevestigd in Thailand met activiteiten (globalisering, politieke economie van ontwikkeling, democratie en zelforganisatie) in India, Cambodja, Laos, Thailand en de Filipijnen. Dit artikel is een vervolg op Extra 461-1 van 19 juni 2022. Vertaling/bewerking Jan Taat.
(2) Globale waardeketen: Alle processen tussen productie en kassa, bijvoorbeeld: zaden, chemicaliŽn en technologie - boerderij - transport - markt - verpakking - internationaal transport - verpakking - distributie - winkel. Multinationals proberen steeds meer greep over de hele keten te krijgen.