Leesgroep "Heropleving Karl Marx" - sleutelbegrippen en nieuwe interpretaties - deel 13

Migratie

Sjarrel Massop

Onverwacht heeft Europa sinds de oorlog in Oekraïne te maken met een groot vluchtelingen- en daarmee migratiestroom. De ontwikkeling van het kapitalisme op wereldschaal heeft altijd een grote verplaatsing van mensen teweeggebracht. Migratie is dus niet nieuw, maar is de laatste tijd onwaarschijnlijk groot. Een wereldwijd probleem dat ook al speelde in de tijd van Karl Marx. Misschien minder in omvang, hoewel de slavernij barbaars was. De ongelijke verdeling van de welvaart en de economische exploitatie van mensen en de aarde zijn een belangrijke oorzaak van de blijvende stroom migranten, versterkt door (wereld)oorlogen.

Dit thema van de migratie, deel 13 in het project van Solidariteit met de leesgroep over de 'heropleving van Marx', zal niet de geschiedenis volgen. Wel wordt gebruik gemaakt van de bijdrage van Pietro Basso (PB).(1)

Tekening lopende mensen met bagage
Afbeelding iSock

Wereldwijd

PB - De uitdaging door Marx en de Eerste Internationale van anderhalve eeuw geleden zijn actueel op wereldschaal. Nooit tevoren in de geschiedenis van het kapitalisme hebben de migratiestromen zo’n invloed en diepgang gekend. De internationale migratiebewegingen die zich nu voordoen, omvatten zonder uitzondering de gehele wereld. Het lijkt erop dat het migratieprobleem zich de komende tientallen jaren zal verdubbelen tot een niveau dat boven de 400 miljoen mensen uitstijgt.
Het migratie vraagstuk ontwikkelt zich in gelijke mate met het kapitalisme zelf. Overal waar het kapitalisme het dominante politieke economische systeem wordt, ontstaat een migratieprobleem. Mensen worden uit hun gemeenschappen verjaagd, ze worden grof economisch geëxploiteerd, ze worden verdreven door oorlogen, of naar steden gelokt om hun arbeidsvermogen tegen veel te lage lonen te verkopen. De echte verbinding tussen kapitaal en migratie is vanwege het feit dat geaccumuleerd kapitaal nieuwe wegen moet zoeken voor verdere accumulatie. De arbeid beweegt met die kapitaalbewegingen mee, denk bijvoorbeeld aan urbanisatie.

PB - De belangrijkste oorzaak van de bevolkingsbewegingen in deze eeuw is de ongelijke ontwikkeling van continenten en landen die het tegenwoordige neokolonialisme overgenomen en gereproduceerd heeft van het historisch kolonialisme. Nogmaals, maar in een meer extreme vorm en zonder precedent, de laat kapitalistische ‘agrarische revolutie’ is onderweg. Om in Azië, Afrika en Zuid-Amerika elk jaar meer dan tien miljoen onteigende boeren op de wereld arbeidsmarkt te gooien. En alsof dat nog niet genoeg is, laat een onafgebroken serie oorlogen een spoor achter van migratiebewegingen met een ecologische ramp als gevolg.

Vluchtelingen

PB – De machinerie van het globale kapitalisme dendert door en zal dat de komende tientallen jaren blijven doen. Daarbij worden enorme aantallen emigranten met allerlei maatregelen gedwongen om hun arbeidsvermogen tegen de laagste prijs te verkopen. Gelijk opgaand met de super uitbuiting van hun arbeid, zullen ze geconfronteerd worden met vele vormen van discriminatie en onheuse bejegening. Vaak zal hun levensdroom eindigen met de dood in de zee of woestijn of op de versterkte grenzen die overal in de wereld gebouwd worden.
Het is een misvatting en een misleiding te denken dat er een onderscheid is tussen vluchtelingen voor geweld en onderdrukking als gevolg van oorlogen enerzijds en mensen die om economische redenen hun heil elders zoeken anderzijds. Alle soorten vluchtelingen verlaten hun gemeenschappen, waarin ze opgegroeid zijn, niet primair uit de zucht naar een beter leven. Ze migreren, omdat hun perspectief zo slecht en levensbedreigend is dat ze geen andere keus hebben. Nog nooit zijn de beloften van ontwikkelingshulp waar gemaakt. Dat kan ook niet onder kapitalistische verhoudingen. Het kapitaal moet groeien, dat is zijn uiteindelijke kenmerk. Als de accumulatie niet door arbeiders onder stringente voorwaarden en controle gebeurt, dan wordt ze afgewenteld op de meest kwetsbaren.

Migratie van grote groepen mensen zijn altijd te herleiden tot het kapitalistische systeem, met zijn onbegrensde noodzaak tot kapitaalaccumulatie. Of het nu onteigening van land is of verdrijving van mensen, omdat er grote infrastructurele werken moeten verrijzen, of oorlogen worden gevoerd, altijd speelt het kapitaal mee. Bijvoorbeeld in Afrika waar tot slaaf gemaakte mensen werden afgevoerd en tot vandaag op zoek gaan naar een leefbare samenleving. Of in China waar miljoenen hun dorp verlieten om in de stad werk te vinden. Maar ook in Europa zien we het. De bevolkingsexplosie van de babyboomers is in Nederland gevolgd door een toestroom van Antilliaanse, Surinaamse, Marokkaanse, Spaanse, Turkse, Poolse, Roemeense, Bulgaarse migranten. En dan komen vandaag de Oekraïners. In de meeste gevallen brengt migratie grote sociale problemen met zich mee, het kapitaal is op uitzonderingen na niet van plan om voor goedkopere arbeid op te draaien. Ze zorgt niet voor de arbeid(st)ers

Foto grote groep wachtenden op vervoer
Foto Rode Kruis

Antwoord

PB – De zelforganisatie van immigrante arbeid(st)ers is de eerste en belangrijkste kracht tegen de onderdrukking van markt en regeringen. Maar het is ook van cruciaal belang dat de proletariërs van de bestemmende landen het verzet van de immigranten onvoorwaardelijk steunen. Dat ze campagnes voeren voor de volledige gelijke behandeling van de immigrante arbeiders. Dat ze ook de afschaffing van alle mechanismen voor de productie en reproductie van de ongelijkheid tussen verschillende nationaliteiten bevechten. Alleen dit zal de grond onder de voeten van kapitalistische politiek wegslaan, een politiek die ontworpen is om de arbeiders naar nationaliteit te verdelen en ze elkaar naar de strot te laten vliegen. Met dit alles wordt eenzelfde positie ingenomen als Marx en de Eerste Internationale gedaan hebben in de Ierse zaak, waarin alle punten terugkomen in de wereld van vandaag. [Ten tijde van Marx was er een overvloed aan kapitaal in Engeland en een gebrek aan vruchtbare grond en arbeiders. Veel boeren in Ierland zijn toen van hun land verjaagd en in de Engelse industrie terechtgekomen of naar Amerika gegaan.]

Humanitaire hulp is in eerste instantie voor vluchtelingen en migranten van levensbelang. Na de overleving volgen direct de gevoelens, gedachten en dromen naar nieuwe perspectieven. Dan komt het aan op echte solidariteit, eenheid van links in een antikapitalistische samenwerking om goede en nieuwe gemeenschappen, vrede en welvaart op te bouwen met voldoende energie voor iedereen. De ontvangst van de vluchtelingen uit Oekraïne naar Nederland bijvoorbeeld is heel positief begonnen. Nu komt het er op aan die solidariteit vol te houden en onze welvaart met hen te delen.

(1) Pietro Basso is lector sociologie aan de Foscari Universiteit van Venetië. Behalve dat hij veel over het racisme in Europa geschreven heeft, publiceerde hij Modern Times, Ancient Hours Working Lives in the Twenty-first Century, Verso Books, 2003.

S symbool