Linkse steun aan Oekraïne hard nodig

Nooit meer. Wacht auf.

Jan Pfaff (1)

"Ik ben marxistisch en internationalistisch. Vier dagen voor de invasie was ik in Kiev. Ik heb mensen ontmoet van onafhankelijke vakbonden, mensenrechtengroepen en antikapitalistisch links. We zaten in een gemeenschapscentrum, aten pizza en dronken limo. Sommige van deze mensen vechten nu in de frontlinie. En zij bekritiseren heftig dat deel van Europees links dat de Oekraïne niet ondersteunt. Voor hen, evenals voor mij, bevat het marxisme een theorie van Gerechtvaardigde oorlog. Wat betekent dat?"

Foto demo Nie Wieder

Aan het woord is Paul Mason, een Engelse journalist en activist die voor de BBC werkte.

Vanaf het begin heb je je duidelijk uitgesproken voor wapenleveringen aan Oekraïne. Waarom?
Mason Wanneer een land wordt aangevallen als er duidelijke misdaden tegen de mensheid zijn, is de zaak duidelijk. En als dit aangevallen land onderdeel wordt van een systeemconflict, tussen democratieën met fouten zoals Groot-Brittannië, Duitsland of de Verenigde Staten enerzijds en totalitaire dictaturen aan de andere kant, moeten linkse marxisten ook OEKRAÏNE ondersteunen.

Wereld verandert volledig

Je volgt ook het debat in Duitsland. En je hebt een antwoord geschreven op het essay van Jurgen Habermas, waarin hij schrijft voorzichtig te zijn met wapenleveranties om een nucleaire oorlog te vermijden.
Mason Het probleem met Jürgen Habermas, maar ook met Olaf Scholz en delen van Duits links is dat hun heroverwegingen niet snel genoeg gaan. Dat irriteert mij. Toen ik terugkwam uit Kiev begreep ik: dit conflict verandert onze wereld volledig.

Wat betekent dat?
Mason Rusland en China, twee totalitaire dictatorstaten, hebben publiekelijk aan de vooravond van de Olympische Spelen verklaard dat de regels van de internationale orde voor hun landen niet meer van toepassing zijn. En Poetin heeft daaraan gevolg gegeven.
Mijn indruk is dat veel mensen gewoon net als Habermas en Scholz reageren. Ze aarzelen, ze willen de feiten niet onder ogen zien dat de oorlog in Oekraïne niet alleen een oorlog is om de westerse democratieën te verdedigen, maar ook ter verdediging van de wereldwijde samenleving gebaseerd op het handvest van de Verenigde Naties. De angst voor een atoomoorlog speelt een belangrijke rol in de argumenten van Habermas en Scholz.

Natuurlijk moeten we bang zijn voor een nucleaire oorlog. Duitsland zou dan ook een doelwit zijn, net zo goed. Gewoon, of we bang zijn of niet, de Oekraïne zal niet ondergaan. Ik weiger me neer te leggen bij de logica van Poetin. Het is een logica die zegt: omdat Poetin beslist wat hij ervaart als een existentiële dreiging en daarom een atoomdreiging, moeten wij geen verzet plegen of heel voorzichtige stapjes zetten om het risico daarop te minimaliseren. Als we dat accepteren, laten we Poetin niet alleen het lot van de Oekraïne bepalen, maar ook van ons. We mogen niet toestaan dat de dreiging van de inzet met atoomwapens ons belemmert strijd te voeren om democratie en mensenrechten te verdedigen.
En nu de concrete vraag: wat als Poetin een tactisch atoomwapen inzet in de Oekraïne, hoe moeten het westen en de NAVO dan reageren? Ik denk dat de NAVO zou moeten antwoorden met conventionele oorlogsvoering. En ze moet deze vastberadenheid van tevoren duidelijk maken om te voorkomen dat het zover komt. Met alle kennis die we hebben, weten we dat tot nu toe Poetin heel rationeel te werk gaat.

Demo Stop War met Putin als duivel

NAVO

Heb je als buitenstaander bijzonderheden opgemerkt in het Duitse debat?
Mason Sommige linkse mensen in Duitsland suggereerden dat capitulatie het beste was voor de Oekraïne, dat standpunt heb ik nergens anders gehoord.

Je denkt ook vanuit een links perspectief over de toekomst van de NAVO. Dat is zeer ongebruikelijk.
Mason De NAVO heeft serieuze fouten in het verleden gemaakt, Afghanistan was het ergste. En ze heeft er niet echt van geleerd. Er zijn, voor zover ik weet, geen rapporten die analyseren: dit is hoe we tegen een muur zijn op geknald. Maar er is niet echt een alternatief voor Europa. Emmanuel Macron houdt ervan om te praten over een strategische autonomie van de Europese Unie. Misschien is dat over tien jaar een optie, op dit moment echter niet. Maar de NAVO zal ook veranderen. We zouden dat als een kans moeten zien.

Hoe bedoel je dat?
Mason De toetreding van Finland en Zweden en de Duitse "Zeitenwende" [keerpunt] kan het centrum in de Navo verplaatsen naar democratieën met een sterke welvaartsstaat. Duitsland zou kunnen zeggen meer in het leger te zullen investeren, maar ook belangrijk zijn enkele ideeën over wat nodig is om te veranderen. Ik vind het beter om deel te nemen aan een democratisch debat over de toekomst van de alliantie dan om aan de rand te staan en "Nee tegen NAVO" te schreeuwen. Hier profiteren alleen Rusland en China van.

Wat zijn je hervormingsideeën?
Mason Als eerste op de lijst: de Verenigde Staten zouden moeten toetreden tot het Internationaal Gerechtshof, dus onderworpen worden aan de jurisdictie van dat hof. Bovendien zou de NAVO moeten verklaren nooit als eerste atoomwapens in te zetten. Ze moet afzien van buitenlandse missies buiten haar invloedssfeer. En we moeten onze legers democratiseren. Ik ben een groot voorstander van het Finse systeem, waar je een professioneel deel van het leger hebt, een deel dienstplichtigen en een groot aantal reservisten die zijn verankerd in de samenleving. Hiermee voorkom je dat rechts het leger kan overheersen.

Is dat niet een al te optimistische kijk? In sommige NAVO landen (Turkije) is het ook niet al te best gesteld met de democratie.
Mason Dat is een dilemma. Ik zou zeggen: Turkije staat al 25 tot 50 procent buiten de NAVO. Als je kijkt naar de uitlatingen van Jens Stoltenberg, de secretaris van de NAVO en haar bureaucratie, zie je dat ze zich daar bewust van zijn. Een suggestie zou zijn: de NAVO zou een 'rangorde van democratie' kunnen introduceren met een puntsysteem voor haar leden. Turkije zou dus niet abrupt democratisch zijn. Maar als het voor allen zichtbaar op de ranglijst staat, kunnen de andere leden druk uitoefenen dat er iets verandert.

Fascisme

In je nieuwe boek houd je je bezig met de problemen binnen de westerse democratieën. Je waarschuwt voor de opleving van het fascisme. Wat was de aanleiding daarvoor?
Mason Toen tijdens de Brexit crisis in 2019, Boris Johnson nieuwe verkiezingen doordrukte, nam ik deel aan een grote pro Europa demonstratie in Londen. Toen marcheerden sommige fascisten plotseling onze demonstratie binnen. Dat deed me herinneren aan de jaren zeventig, ik was een antifascistische activist. In die tijd concentreerden deze mensen zich op de hoofddoekjes van moslima. Het was een naïef racisme. Bij deze demonstratie in 2019 kwamen ze echter als een cirkel om me heen en riepen: "Paul Mason, je bent een marxist, we hebben onderzoek naar jou gedaan. Je bent een verrader van ons land." Dat was niet meer naïef, dat was een opzettelijk fascisme. Ze praten vandaag open over genocidale fantasieën. In de jaren zeventig zeiden deze mensen: "Er zijn geen zes miljoen Joden vermoord." Vandaag zeggen ze: "zes miljoen zijn niet genoeg."

Maar dergelijke uitspraken zijn gelukkig toch niet salonfähig?
Mason Wat het zo gevaarlijk maakt, is de interactie tussen rechtse populisten en het gewelddadig fascisme van de straat. Dat hebben we gezien met de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 die werd aangewakkerd door Trump. Dit fascistische denken beïnvloedt de rechtse populisten en conservatieve partijen op een manier waarop de politieke wetenschap ons niet heeft voorbereid.

Voorkant boek How to stop fascisme

Wat zijn de redenen voor deze sterke opkomst van het fascisme?
Mason Het zijn niet alleen economische redenen. In de afgelopen jaren hebben we vijf crises gehad die gedeeltelijk overlappen, maar elkaar ook versterken. Er was na 2008 de economische crisis, toen de opkomst van enorme technologiebedrijven die door hun algoritmen bepalen wat we zien en horen. De crisis van de democratie vindt ook plaats - veel mensen hebben de indruk dat ze niet gehoord zijn. Dan de pandemie en de klimaatcrisis daar bovenop. Dat leidt ertoe dat ons , vertrouwen om de wereld rond ons te kunnen beïnvloeden, afneemt en verbrokkelt. Als het ons niet lukt om voor dit wankele, afbrokkelende vertrouwen een progressief alternatief te formuleren, dan neemt het fascisme het initiatief. Dus, wat staat ons te doen?

Allereerst hebben we een democratie nodig die ons verdedigt met wetten die het fascisme het onmogelijk maakt de overhand te krijgen. Daarnaast hebben we een nieuw eenheidsfront nodig, tussen het midden en progressief links. Samen vechten we sterker dan alleen. En er moet een antifascistisch bewustzijn komen bij iedereen. Dat is een taak voor de hele gemeenschap. En aan links die Olaf Scholz en Emmanuel Macron als hun grootste vijanden zien, zou ik willen zeggen wakker worden, de vijand staat voor de deur. De vijand dat zijn de mensen die onze democratie willen vernietigen. Ik vrees de mensen het meest die Olaf Scholz een grotere bedreiging vinden dan Poetin.

(1) Interview in Tageszeitung, 21 mei 2022, titel Wacht auf, taz.de. Vertaling Ab de Wildt.
Paul Mason is in 1960 in de industriële stad Leigh in het noordwesten van Engeland geboren. In 2015 werd hij bekend met het boek Postal Capitalism. In augustus 2021 verscheen How to stop fascism, uitgever Penquin Books.

S symbool