Uit nummer nul - veertig jaar Solidariteit (5)

Vakbond op de vloer

Hans Boot

In nummer 0 van Solidariteit, maart 1983, stond een uitvoerig verslag van een gesprek dat ik een maand of vier eerder met een zestal kaderleden voerde. Ze werkten in bedrijven waar reorganisaties aan de orde van de dag waren. En niet alleen daar. Eén bedrijf - Ford Amsterdam - was na vele acties definitief gesloten. We spraken over het verzet tegen die reorganisaties, de betrokkenheid van vakbond en ondernemingsraad, over de (mogelijke) inschakeling van de rechter, over de bereidheid in te leveren en de organisatie van de solidariteit binnen en buiten de betrokken bedrijven.

Het volledige artikel Reorganisaties, als je inlevert, betaal je ze zelf, is te lezen op onze website: nummers/0 – hier een keuze uit de bijdragen van de geïnterviewden.
Het was de tijd van het 'fameuze' polderakkoord dat onder leiding van de nieuwe minister-president Lubbers door Kok (FNV) en Van Veen (ondernemersorganisatie VNO) was afgesloten. Bij een geregistreerde werkloosheid van zo'n 8 procent in een aanstormende economische crisis gingen de 'sociale partners' een verregaande samenwerking aan die uitmondde in inleveren van loon (prijscompensatie) voor arbeidstijdverkorting. Een samenwerking die tot vandaag de vakbeweging in de greep houdt.
Overigens, de spelling die de toenmalige redactie volgde, is gehandhaafd. Met enige weemoed werd deze rond 1998 verlaten.

Foto Van Veen, Kok, Lubbers

Prijscompensatie en atv

Bert Streumer – voorzitter ondernemingsraad Hema magazijn Utrecht, onderdeel van KBB (Koninklijke Bijenkorf Beheer), kaderlid Dienstenbond FNV.
In een bedrijf als KBB, waar reorganisaties en inkrimpingen voor de deur staan, kan je het niet maken om van te voren aan te geven dat je bereid bent in te leveren voor behoud van werkgelegenheid. Omdat je er dan vergif op in kan nemen, dat je het aantal afvloeiingen op voorhand gaat vergroten. In feite ben je dan gewoon bezig de reorganisatie te financieren. Bij KBB hebben we gesteld: we willen wel ATV, maar zonder in te leveren.

Gerard Ploeg – lid actiecomité bij Demka, staalfabriek Zuilen/Utrecht, onderdeel van toenmalige Hoogovens, kaderlid Industriebond FNV.
Wij hebben een paar weken geleden gezegd dat we helemaal gek zouden zijn de prijskompensatie in te leveren. Mocht de tent gaan sluiten, dan krijgen we 80% van het bedrag waar de prijskompensatie van af is. Naar aanleiding van het akkoord in de Stichting van de Arbeid hebben we hierover met twee ploegen een soort petitie opgesteld. Als je bij de mensen langs gaat, dan zeggen ze "het is een diktaat dat door je strot wordt geduwd". Wij zijn tegen. Onze eis is een werkgelegenheidsgarantie tot minstens 1986.

Geert Meijering – secretaris bestuur bedrijfsledengroep bij scheepswerf De Schelde Vlissingen, onderdeel Rijn-Schelde-Verolme, kaderlid Industriebond FNV.
De Schelde en het distrikt Zeeland stemden tegen het ter "diskussie stellen" van de prijskompensatie ten behoeve van de ATV. Toen het toch beleid van de IB-FNV werd, hebben we ons skeptisch opgesteld. Zo van, we moeten het nog zien gebeuren, dat met de werkgevers goede afspraken zijn te maken. En het ziet er naar uit dat we gelijk krijgen. Wel is er in Zeeland een diskussie-projekt aan de gang over ATV. Hieraan wordt door plm. 80 mensen deelgenomen in 4 groepen. In dit projekt wordt bij mijn weten voor het eerst in Nederland aan vakbondsleden gevraagd, willen jullie ATV, hoe en door wie moet dit betaald worden, en hoe vul je ATV in, per dag of per week enz.

Klare inspirerende taal die de start van Solidariteit, een blad, dat toen nog als ondertitel Blad voor vakbeweging en socialisme droeg, tekende. Een blad dat beoogt van binnenuit de vakbeweging te versterken en de harmonie met de ondernemers te verbreken. Een blad dat 32 tot 48 pagina's telde, inclusief een 'column' in het Spaans en Turks en een vaste rubriek ''Nieuws van het vakbondsfront''. Een blad waarin geen plaats is voor vijandigheid tegenover de vakbeweging, hoe grondig de kritiek ook moge zijn.
Inleveren verzwakt de vakbeweging, evenals arbeidstijdverkorting als een offer aanbieden. De basis van organisatie is bij “mensen langs gaan”.

Informatie en organisatie

Arie Dekker – Lid bondsraad Industriebond FNV. Lid ondernemingsraad, Rotterdamsche Droogdok Maatschappij. Onderdeel van Rijn-Schelde-Verolme Machinefabrieken en Scheepswerven.
Natuurlijk moet je blijven oppassen, dat je niet gepakt wordt. Kijk, de bond heeft gezegd dat het één en ander moet gebeuren met die oliemaatschappijen, de gasbel en het zwarte-geld-cirkuit. Dat is ook niets nieuws. Maar de vraag is, hoe doe je dat. We moeten die centen hebben, ook voor de werkgelegenheid voor onze jeugd. Maar we hebben de produktiemiddelen nog niet in onze handen, we zijn nog steeds de ondergeschikten.

Anneke Meijsen – Kaderlid Industriebond FNV, Rietschoten en Houwens, onderdeel van Internatio-Müller.
Aan de beschikbare informatie zitten twee kanten. Over het wel en wee van het bedrijf en de informatie over de stemming op de vloer. De OR-leden, die voortdurend overleg voeren, nota's schrijven, ondervinden naar beide kanten een blokkade. Enerzijds zijn ze gebonden aan geheimhouding en geneigd te wachten op formele mededelingen van de direktie. Anderzijds zitten ze onvoldoende tussen de mensen op de vloer om te beoordelen of ze met hun informatie initiatieven kunnen nemen naar de mensen. Bovendien brengt hun onderhandelingspositie met zich mee dat ze niet kunnen of willen ingaan op geruchten, of op dingen die op de werkvloer allang duidelijk zijn. Als je tussen de mensen staat, dan hoor je dingen veel eerder.

Jan Cartier – Secretaris bedrijfsledengroep ex-Ford Amsterdam, kaderlid Industriebond FNV.
Ford Amsterdam is gesloten, ondanks de vaak felle akties van het personeel. (…) Het aktieplan van de kadergroep volgde twee sporen. Ten eerste: het mobiliseren van het personeel, de bevolking van de stad en de mensen van andere bedrijven. In de tweede plaats probeerden we op argumenten het besluit van de direktie onderuit te halen. In dit kader organiseerden we demonstraties (...) en stelden we een tegenrapport op, dat overigens onmiddellijk door de direktie van tafel werd geveegd. (...)
In eerste instantie lukte deze strategie. De directie bleek bereid te onderhandelen over alternatieven. Het resultaat was nul. Toen is er weer een bezetting gekomen. De direktie stapte daarop naar de rechter en wij naar de ondernemingskamer. Het aktiekomite werd gekonfronteerd met steeds ingewikkelder stukken over financiële haalbaarheid e.d., terwijl de rest van het personeel het zicht begon te verliezen op de gang van zaken. Het personeel raakte gedemotiveerd. Het had er al vier maanden niets aan gedaan, veel thuis gezeten en het gevoel van we hebben een jaar geknokt en wat heeft het sociaal plan nu eigenlijk te bieden. Onder de kaderleden begon ook de stemming te ontstaan van wij hebben ons best gedaan en nou moeten de advokaten het maar verder doen. De aktiestemrning werd lauw.

De juridische weg bleek dood te lopen en als je de geschiedenis van andere akties bekijkt, zal je zien dat die weg altijd doodloopt. Opgedrongen juridische strijd waardoor de akties verminderen. Zeker ook omdat het lijkt alsof je zo kunt winnen. Maar de tijd speelt in je nadeel. De direktie heeft het op langere termijn makkelijker dan jij omdat jij met 1.700 mensen zit die dagelijks met de problemen worden gekonfronteerd. Dat is slopend. Je wordt in de tijd steeds zwakker.
Ook hebben we voor dit alles samengewerkt met het Amsterdamse werkgelegenheidskomite. Daarin zaten geen politieke partijen, wel maatschappelijke organisaties. We waren er wel bang voor dat alles in de politieke sfeer getrokken zou worden. Daar moet je voor waken. Maar bij de Industriebond hebben ze koud-water-vrees, ze zijn bang voor pottenkijkers, die de strategie gaan bepalen. Dat is niet gebeurd. Als kadergroep ben je toch de spil waar alles omdraait. Je moet zorgen dat daar de kern van de aktie ligt.

Kenmerkend voor de eerste jaren tachtig van de vorige eeuw was de kaalslag in de industriële bedrijven. Mede een reden dat de Industriebond markant aanwezig was, zij het te voorzichtig. Duidelijk spreken de beslissende activiteiten en machtsontwikkeling aan de basis van de bedrijven. Ook al bleek de slag bij het internationale Ford concern in Amsterdam niet te winnen, de beschreven ervaringen zijn leerzaam. Zoals over de terugkerende acties, de inschakeling van de rechter en het belang solidariteit te organiseren buiten het bedrijf.

S symbool