Een strijdbare vakbeweging is mogelijk

Veertig jaar Solidariteit (11)

Sjarrel Massop

Het revisionisme is de stroming binnen het marxisme die stelt dat sociale, politieke en economische veranderingen van het kapitalisme het beste kunnen plaatsvinden via de burgerlijke parlementaire weg. Die stroming is vooral opgekomen in Duitsland aan het einde van de negentiende en begin twintigste eeuw, waar de sociaaldemocratische partij het grootste was en grote invloed had. De weg via het parlement was aanvankelijk electoraal succesvol. Daar bleef het bij, inhoudelijk gleed de beweging af, zeker na de aanvaarding van staatsverantwoordelijkheid. Veranderingen kwamen niet tot stand. Het socialisme was verder weg dan ooit, de barbarij tierde welig. De weg naar het socialisme liep via vele compromissen en concessies, met onoverkomelijke obstakels. Een illusie die voortwoekert tot in onze tijd.

Het kapitaal en de burgerij keken met angstogen naar de opkomst van deze nieuwe beweging, vooral omdat ze zo groot en talrijk was, en het proletariaat een strijdbare periode doormaakte. De revisie beperkte zich aanvankelijk tot de methode om naar het socialisme te komen, inhoudelijk was de toenmalige sociaaldemocratie nog marxistisch te noemen. Dat draaide echter snel om door de politieke oriŽntatie op de parlementaire democratie, een wijziging die zich voltrok in de De Tweede Internationale (1889-1914).
De oriŽntatie van dit revisionisme veranderde niet alleen de strategie en de tactiek, de interne organisatie werd ook aangepast. Niet de actie en de strijd van het proletariaat stonden centraal, er kwam een organisatiestructuur van vrijgestelde, geprivilegieerde bestuurders en parlementsleden die ook de politieke doelen gingen bepalen. De arbeidersklasse kreeg haar vertegenwoordigers. Een bureaucratie deed haar intrede.

Substitutie

Het idee van een politieke elite in de sociaaldemocratie is overgenomen door revolutionairen. In de roerige tijd vlak voor, tijdens en na de Eerste Wereldoorlog was de arbeidersbeweging erg sterk. Er was zelfs sprake van mogelijkheid tot revolutie. Het politieke bewustzijn voor de noodzaak voor een alternatief voor het sociale, politieke en economische systeem van het kapitalisme was nog niet voldoende ontwikkeld. Het idee kwam naar voren van een voorhoede, een partijelite die het revolutionaire proces zou gaan leiden. In dat proces sneuvelden ook fundamentele uitgangspunten voor het socialisme, het voornaamste punt was toch wel het democratische denken. Niet de dynamiek van de strijdervaring stond voorop, het inzicht van de partijbureaucratie was leidend.

Alle linkse organisaties hebben in hun praktijk de vervanging van het proletariaat door een partijbureaucratie gehanteerd. Telkens weer doet dit verschijnsel zich voor, ook bij organisaties die voor belangenbehartiging staan. Na verloop van tijd komen er voorzitters en bestuurders, zelfs bezoldigden die als een soort ambtenaren functioneren, zij worden zo dominant dat ze de dienst uitmaken. Dit verschijnsel kunnen we substitutie noemen.
De vakbeweging die vaak nauw verbonden was met politieke stromingen heeft eenzelfde vorm van verandering doorgemaakt. In de vakbonden maken de leden van de vereniging de dienst niet meer uit, maar bestuurders en een vrijgestelde werkorganisatie. In het Nederlandse geval gaat dat zelfs zo ver dat de bonds- en sectorraden die nog enigszins de verbondenheid met de achterban kenden, bedreigd worden in hun voortbestaan of vervangen zijn door een Ledenparlement dat lastenvrij, los van de leden, beleid kan bepalen.

Voor en met in plaats van door

Het is een oude discussie die in een andere vorm weer de kop op stak in de benadering rond de 'onmisbaren'. De zorgmedewerkers, de gepensioneerden, de onderwijzers, de schoonmakers, de Groningers, de klimaatstrijders, de antiracisten en -seksisten en de boeren, allemaal worden ze benaderd op dezelfde manier. 'We gaan het voor en met jullie regelen.' Dat betekent zoveel als ga maar rustig slapen, wij regelen het. īWijī is dan een breed scala van ministers, Kamerleden, partij- en vakbondsbestuurders, werkgevers en ga zo maar door. Veranderingen, die ondertussen heel hard nodig zijn, komen niet tot stand. Velen verliezen het vertrouwen in de mensen die zeggen dat ze het voor hen gaan regelen. Dat blijkt ook uit de cijfers. De organisatiegraad van de vakbonden gaat internationaal naar dieptepunten, ook in Nederland gaat de daling voort.
Daar staat tegenover, zeker nu de ene naar de andere crisis zich manifesteert, dat mensen zelf in beweging komen. Het besef begint langzaam maar zeker doordringen dat de arbeidersklasse het zelf moet gaan doen. Veranderingen komen slechts tot stand als mensen zelf voor hun belangen opkomen, als het door de mensen gedaan wordt.

foto actievoerders bij station Amersfoort

Op 30 augustus jongstleden was ik bij de stakers van de NS, toen zij opkwamen voor hun belangen die in de CAO onderhandelingen door hun directie niet ingewilligd werden. Inschrijven als staker was eigenlijk niet meer nodig, omdat de NS de dienstregeling de gehele dag stillegde. Toch bleef iedereen zich inschrijven uit directe solidariteit. De discussie onderling was ook intens. Natuurlijk ging het over inkomen en stond de compensatie voor de inflatie centraal. Maar er was meer aan de hand. Jarenlang managementstrategieŽn die alleen maar geleid hadden tot minder personeel, eisten hun tol. Ze klaagden over teveel en te lange diensten, over de geweldige werkdruk, over de slechte roosters en over de onderbezetting op de treinen waardoor hun eigen veiligheid in het geding kwam. Er was strijdbereidheid, er waren goede mogelijkheden tot strijd, maar bovenal wilden de mannen en vrouwen bij het spoor niet betutteld worden, ze wilden het zelf doen.

Verbindingen

De stakingsleiding was verbaasd en ook opgetogen dat uit andere sectoren solidariteit was georganiseerd. Al was dat slechts een sober begin. Aan de orde kwam hoe de solidariteit 28 mei 2019 ervaren werd, toen de senioren in actie waren gekomen en het spoor uit solidariteit meedeed aan de kritiek op het pensioenakkoord. Natuurlijk herinnerden ze dat. Onze solidariteit met hun staking was spontaan, maar heel snel sloten velen zich aan en verklaarden zich solidair met de actie bij de NS. We zullen met meer mensen terugkomen, als dat bij vervolgacties nodig mocht blijken. De contacten zijn gelegd, het netwerk is tot stand gekomen.

De sociale politieke en economische verhoudingen zijn onder het kapitalisme enorm omgegooid. Er bestaat terdege nog een arbeidersklasse, maar haar belangen zijn veranderd. Het is van belang dat veel beter in kaart en samen te brengen en de strijd breed maatschappelijk te voeren.
Naast dat mensen zelf hun eigen strijd voeren, is het van grote invloed dat de talrijke bewegingen die in strijd komen met elkaar te verbinden. Dat kan de arbeidersklasse (zelf)vertrouwen geven, dat kan de strijdbaarheid van de vakbeweging vergroten. Er zijn mogelijkheden.

S symbool