De eerste lezersconferenties

Veertig jaar Solidariteit (9)

Hans Boot

Vanaf juni 1984 organiseerde Solidariteit vrijwel elk jaar een lezersconferentie. De laatste was in 2004. Meestal in Amsterdam gedurende een zaterdag, soms plus een vrijdagavond. Regelmatig was het centrale thema direct verbonden aan de vakbeweging. De titels door de jaren heen zijn sprekend voor de worsteling van de redactie en redactieraad in hun streven ''voor een strijdbare vakbeweging''. Hier een drietal voorbeelden uit de eerste tien conferenties.

Het thema van de eerste luidde ''Naar een strijdbare vakbeweging”, de tweede in juni 1985: ''Hoe naar een strijdbare vakbeweging'', de tiende in mei 1993 ''Is vakbondsstrijd uit de tijd?'' Enkele andere gingen onder meer over ziekmakende arbeid. En er tussendoor in 1989 het boek “Laten we de vakbeweging uitdrijven?” (over 'union busting' en andere managementstrategieën); volledig beschikbaar op onze site – uitdrijven/inhoud.html.

Van voorpagina nr. 7 Naar een strijdbare vakbeweging
Nummer 7, augustus 1984.

Strijd schoolt

In 1984 vond dus de eerste plaats. Conclusie uit het verslag: Voor herhaling vatbaar. Het thema sloot aan bij wat Solidariteit beoogde. Hier nog eens samengevat: de vakbeweging versterken en een platform bieden om de verspreid optredende kritiek op en onvrede met het vakbondsbeleid te bundelen.
Solidariteit was nog vers, begrijpelijk dat teruggekeken werd op de eerste zeven nummers. Met aanbevelingen als verbetering van de toegankelijkheid, meer aandacht voor jongeren, niet alleen gericht op kaderleden. Maar ook een stimulans: ik merk dat ik niet alleen sta. En daarmee is een algemener gebrek van de vakbeweging aan de orde: nauwelijks dwarsverbanden tussen bedrijven, sectoren en bonden: we weten te weinig van elkaar. De kracht van de gezamenlijkheid wordt onvoldoende benut. Tot en met vandaag. Bij de spoorwegen wordt gestaakt, andere sectoren zullen applaudisseren en steunende mails sturen, soms verklaren groepen leden zich solidair, maar daar lijkt het bij te blijven. Solidariteitsstakingen blijven uit, ook van een paar minuten.

In de conferentie werd geprobeerd de praktische solidariteit uit te dragen. In het verslag: Wat mobiliseert mensen? Strijd zien, strijd schoolt. Wanneer er strijd geleverd wordt, stijgt de strijdbaarheid. Mede om die reden was Michael Schmidt, lid van de IG Metall uitgenodigd om de conferentiegangers te informeren en vooral te inspireren over de stakingen in Duitsland voor de 35-urige arbeidsweek zonder loonverlies. Een eis die deel uitmaakte van het boeiende betoog van de Belgische econoom Ernest Mandel. Hij bepleitte een drastische arbeidstijdverkorting, in één keer ingevoerd, zonder een franc in te leveren, met volledige herbezetting en herverdeling van betaalde en onbetaald arbeid.
Een sterke start, deze druk bezochte conferentie. Zie volledig verslag: nummer/7/inhoud.html.

Wensen en resultaten

Het jaar tussen de eerste en tweede lezersconferentie stond voor de redactie, naast de tegenvallende resultaten van de cao-onderhandelingen, in het teken van de Britse mijnwerkersstaking. Met extra edities. Met twee mijnwerkers op bezoek naar bedrijven, ook bij de bouw van de Stopera. Ze spraken over de botheid van Thatcher en vroegen om financiële steun. Eén van hen ging mee naar een landelijke vergadering van de onderwijsbond en hield aldaar een bewogen speech. Na de staking namen drie redactieleden, op verzoek, deel aan een manifestatie mijnen, geen bommen, vlakbij het mijnwerkersdorp Aylesham in Kent. Daar leerden zij Kay Sutcliffe kennen die inging op de uitnodiging om op deze tweede lezersconferentie de beslissende betrokkenheid van haar vrouwenorganisatie toe te lichten. Ze benadrukte dat niet alleen de mijnen eraan gingen, maar hele gemeenschappen.

Na het enthousiasme over de komst van het blad Solidariteit tijdens de eerste conferentie, heerste in de tweede de nuchterheid over de steeds maar weer terugtrekkende bewegingen van verschillende bonden. Onderhandelingen betekenden bijvoorbeeld het einde van de lopende acties en braken de mogelijkheden tot verdere mobilisatie van leden: Te vaak worden we geconfronteerd met het afblazen van acties, voordat een akkoord gesloten is of voordat de leden zich over dat akkoord kunnen uitspreken. De vooral sectorgerichte groepsdiscussies leidden dan ook onvermijdelijk tot de vraag hoe krijgen we onze eisen ingewilligd. Het verlossende antwoord kwam en is er niet. Wel was vaak te horen het heft in eigen handen te nemen, zodat 'de bond' de leden volgt en niet andersom. Een pleidooi dat niet kon verhullen dat in de vakbondspraktijk wensen en resultaten een moeizaam gevecht voeren.

Organisatie van de arbeid

Tot slot, de tiende lezersconferentie. De moeilijk te verteren spanning tussen bedoeling en praktijk speelde uiteraard ook in de redactie en liep op het voorblad van nummer 55 (mei 1993) uit op de vraag ''Is vakbondsstrijd uit de tijd?”. Nogal provocerend, maar geruststellend voorzien van een eerste antwoord ''Nee, maar 't lijkt er wel op.'' Maar kennelijk was dat niet genoeg. Bij het programma van de conferentie op de achterkant was de redactie zo vrij Marx aan te halen: Wie zijn tegenstander wil verslaan, zal niet met hem in discussie treden over de kosten van de oorlog.
De zorgen over de slagkracht van de vakbeweging waren er niet minder om. De 'vrije markt' zegevierde al herstructurerend, het stelsel van sociale zekerheid versoberde en flexibilisering 'in tijd, plaats en mensen' zette de toon. Het vakbondsbeleid onderschatte de gevolgen van met name de veranderende organisatie van de arbeid of hoopte die in het vertrouwde overleg te kunnen 'reguleren'.
De loofafhankelijke, bovenste regionen in bedrijf en instelling organiseerden zich al zelden in NVV/FNV, maar het 'moderne' en uitdijende management had inmiddels als uitgesproken taak de bedrijfsideologie uit te dragen en als controle instrument in te zetten. Met een dergelijke vanzelfsprekende bedrijfsbinding kreeg ook het traditionele ledenbestand van de vakbeweging te maken en dat strookte niet met een opstandig 'bond in bedrijf'. Overigens in samenhang daarmee professionaliseerde de werkorganisatie van de vakcentrale. Het derde 'segment' dat bloot stond aan de regelloze vormen van flexibilisering – inmiddels als 'precaire arbeid' aangeduid – is tot vandaag slechts zelden in een vakbond te betrekken.

Het is deze omvorming die de traditionele activiteiten van een vakbond aanzienlijk leken te belemmeren en de redactie tot de bijna wanhopige vraag bracht of vakbondsstrijd 'uit de tijd' was. Ofwel nauwelijks in staat de klassieke belangenbehartiging te organiseren, laat staat die kritisch te verbinden 'aan het systeem'. Het thema van de conferentie stond ook op het voorblad van het nummer (56) dat uitvoerig verslag deed van de tiende conferentie. Deze keer gevolgd door: Nee dus, maar dan moeten we wel op de vloer blijven. In hoeverre dat gelukt is, zal vast besproken worden tijdens de conferentie van 8 oktober naar aanleiding van het veertigjarig bestaan van Solidariteit.

S symbool