FNV Senioren
Op weg naar een sterfhuisconstructie
Rob Lubbersen
Het aantal leden van de vakbonden in Nederland daalt al jaren. Volgens het CBS waren in het jaar 2000 nog bijna 2 miljoen mensen lid. Nu nog 1,4 miljoen. De grootste bond van Nederland, de FNV, organiseert daarvan ongeveer 850.000 mensen. De andere bonden, zoals het CNV en De Unie, komen samen op een totaal van ongeveer 550.000 leden. Bij de FNV zijn van de 850.000 leden zo ongeveer 150.000 leden 67 jaar of ouder. Zij krijgen AOW en pensioen.
Voor hen is er bij FNV een aparte 'sector'. FNV Senioren. Nog wel. Senioren hebben nu nog een eigen sector, net als bijvoorbeeld de werkenden in de industrie of bij de overheid. Maar het aantal leden van de Sector Senioren FNV keldert. Een klein deel van die daling is 'natuurlijk' - tja, hoe ouder hoe eerder dood, het is niet anders. Maar bij de FNV is iets anders aan de hand. Daar is bewust een beleid begonnen om die aparte Sector Senioren op den duur af te schaffen. Een sterfhuisconstructie.
Foto: FB FNV Senioren
Belangen
Waarom blijven mensen na hun werkzame leven lid van een vakbond?
Daar zijn meerdere redenen voor. De belangrijkste is waarschijnlijk dat de bond voor je belangen opkomt. Voor een goed pensioen, een goede AOW-uitkering, dus voor een fatsoenlijk inkomen. De vakbond heeft bewezen daarvoor, eventueel mét de werkende leden, in actie te komen. Voor de pensioenen is in het verleden heel wat gedemonstreerd en zelfs gestaakt. Zijn er dan toch nog problemen met die AOW of met je pensioenfonds, dan kun je een beroep doen op juridische ondersteuning.
Verder kun je in tal van plaatsen hulp vragen als je gebruik maakt van de wet maatschappelijke ondersteuning (WMO). Ook bemoeit de FNV zich in veel steden met het beleid ten aanzien van wonen, openbaar vervoer, zorg en overige ouderdomsvoorzieningen. De bond doet zijn best om senioren een fijn, onafhankelijk en zelfstandig leven te gunnen. En dat allemaal vanaf de AOW-datum voor de helft van de normale contributie. Bij de FNV komt dat neer op 9,61 euro per maand.
Dankbaarheid en solidariteit
Veel mensen blijven ook lid uit dankbaarheid voor verleende diensten én uit solidariteit met de werkende medemens. Dat blijkt elke keer weer op de jubilarissenbijeenkomsten van de FNV. Een enkeling haalt zelfs een 75-jarig lidmaatschap! Bijkomende motieven om lid te blijven, zijn soms ook de kortingen die je bij diverse bedrijven kunt bedingen. En het FNV Nieuwsblad waardoor je van het reilen en zeilen van de bond op de hoogte blijft.
Bij Solidariteit.nl hebben we de afgelopen maanden een indruk gegeven van deze activiteiten van FNV Senioren. In extra 514-1 over de huldiging van jubilarissen, in 515-3 over een Haags vakbondscafé en in 516-3 over een voorbeeldige seniorenafdeling in Hekelingen. Uit alle drie de stukjes blijkt nog iets: namelijk dat nogal wat lokale FNV-afdelingen vooral door senioren overeind worden gehouden.
Staat nu dit alles op het spel? Ach, ongetwijfeld zal de FNV zich blijven inzetten voor haar senioren. Maar of dit robuust met een eigen Sector Senioren zal gebeuren, dat is de vraag. Op 1 november 2023 is voor die sector feitelijk een sterfhuisconstructie in gang gezet.
Grootste fractie
Bij een reorganisatie van de FNV in 2013 werd besloten oudere leden vanaf hun AOW apart onder te brengen in een eigen sector. Net als bijvoorbeeld leden in de Bouw, Industrie, Handel, Diensten en Overheid. Mensen die per se (ook) lid wilden blijven van hun 'oude' bond moesten dat zelf kenbaar maken. Daar werd weinig gebruik van gemaakt.
Onder andere vanwege de vergrijzing in de hele maatschappij groeide het aantal senior leden in de FNV naar pakweg 150.000.
In het FNV Ledenparlement kregen de 'ouwetjes' 18 van de 102 zetels. Ze werden de grootste fractie. Daar was niet iedereen gelukkig mee: de positie van gepensioneerden werd als te dominant ervaren. Verder waren er binnen de Sector Senioren wel wat vaak onderlinge irritaties. Waren er echt veel ruzies? Tenslotte kwam er voortdurend vanuit de Sector Senioren kritiek op de pensioenonderhandelingen en het uiteindelijk akkoord van voorzitter Tuur Elzinga.
Foto FNV
Een andere indeling
Toen per referendum een meerderheid van de bondsleden tóch instemde met het pensioenakkoord met de werkgevers en de staat, vond het bestuur dat het 'gedoe' met die senioren maar eens afgelopen moest zijn. De kritische voorzitter van de Sector Senioren werd geroyeerd en een 'Commissie van Goede Diensten' stelde zelfs voor om de hele sector maar op te heffen. Het bondsbestuur nam dat voorstel niet over, maar besloot wel om de indeling van leden bij hun pensionering 'om te draaien'. Eerder werd iedereen eerst automatisch lid van de Sector Senioren en alleen op verzoek tevens ingedeeld bij zijn of haar 'oude' bond. Vanaf 1 november 2023 echter blijft iedereen vanaf zijn of haar AOW dus lid van zijn of haar 'oude' bond. Alleen degenen die bewust de moeite nemen zich in te schrijven als senior worden bij die sector opgenomen.
Welnu, bijna niemand neemt die moeite. Het gevolg is dat sinds 1 november vorig jaar de sector Senioren wél 500 tot 1.000 leden per maand is kwijtgeraakt aan opzegging of overlijden, maar ongeveer 1.000 nieuwe leden is misgelopen omdat die bij hun 'oude' bond bleven. Het gevolg daarvan is dat de leden die nog in de Sector Senioren zitten steeds ouder worden bij gebrek aan 'verse' instroom én dat het er steeds minder worden met dank aan de dood. Over een jaar of tien is de sector vrijwel leeg. Bijna letterlijk en figuurlijk een sterfhuisconstructie dus. Als alles op zijn beloop blijft, betekent dat minder ouderenactiviteiten, minder uitstraling en waarschijnlijk daardoor verdere afkalving van de héle FNV. In de Sectorraad Senioren wordt daarom gezocht naar mogelijkheden om dit heilloze tij te keren. Daartoe wordt nu gestudeerd op een drietal toekomstmodellen.
Drie alternatieve modellen
- Model A. Hierbij wordt eigenlijk gestreefd naar herstel van de situatie voor 1 november 2023. Met herstel van de automatische inschrijving van AOW'ers en pensionado/a's bij een Sector Senioren. Naar verwachting kunnen dan de ouderenactiviteiten worden voortgezet en zal de sector over tien jaar 225.000 leden tellen. Om de 'grijze dominantie' binnen de FNV te voorkomen moet wel de vertegenwoordiging in het Ledenparlement worden begrensd. Probleem is dat momenteel in de FNV weinig enthousiasme wordt aangetroffen voor het terugdraaien van de 1-november-maatregel.
- Model B. Hierbij blijft de 1-november-maatregel van kracht. AOW'ers en pensionado/a's blijven bij hun 'oude' bond. Vanuit al die bonden wordt wél een ouderennetwerk gevormd. In een bondsbrede Seniorenraad worden adviezen over de positie van ouderen gegeven en activiteiten voor hen georganiseerd. Voor de Seniorenraad worden in het Ledenparlement enkele 'kwaliteitszetels' gereserveerd. Nadeel van dit model is dat mogelijk de indruk wordt versterkt dat de inzet voor ouderen toch wordt gemarginaliseerd.
- Model C. Hierbij wordt een aparte Seniorenbond opgericht. Nog wel binnen de FNV, maar dan met dezelfde status als de Onderwijsbond en de Politiebond. Of buiten de FNV en dan zoekend naar samenwerking of misschien wel fusie met bijvoorbeeld de Algemene Nederlandse Bond van Ouderen (ANBO) en de Katholieke Bond van Ouderen (KBO). Een probleem zal zijn om voldoende kaderleden op leeftijd te vinden die een geheel nieuwe organisatie uit de grond willen stampen. Aan de bereidheid van de rest van de FNV om haar seniorenleden over te dragen en de nieuwe bond te voorzien van een 'bruidsschat' mag ernstig worden getwijfeld.
Enfin. Deze drie modellen worden voorlopig verder uitgewerkt en zullen dan aan de leden van de FNV worden voorgelegd. Althans, dat mag je verwachten in een democratische organisatie. Het wegvallen van een strijdbaar opkomen voor de belangen van ouderen moet in ieder geval worden voorkomen!
