Welkom Extra's

De fanfare

Een heel bijzondere emancipatie

Rob Lubbersen

Niet altijd verloopt het proces van emancipatie van gewone mensen via politieke partijen of vakbonden. Het blijkt ook heel goed te kunnen via ... een fanfare! Loe Schout schreef er een lezenswaardig boek over in de reeks OOGgetuigen van de twintigste eeuw.(1)

Stel je voor, 120 jaar geleden een afgelegen dorp in de zuidoosthoek van het Zeeuwse Walcheren. De dichtstbijzijnde stad is Vlissingen op een uur lopen. Het is Ritthem. Met 679 inwoners en een kerk. De plaatselijke elite bestaat uit een burgemeester, een dominee, drie schoolmeesters en enkele grote boeren. De meeste Ritthemmers zijn boerenknecht, dijkwerker of arbeider in de Vlissingse haven. Vaak alle drie afwisselend. En er zijn hun vrouwen en kinderen natuurlijk. Zij helpen bij de bonenpluk en het aardappel rapen. Het was hard werken. Zes dagen per week van zes uur ’s ochtend tot zes uur ’s middags. Veel vertier was er niet. Zondags naar de kerk, dat was het wel zo’n beetje. Tot 1905!

Noten lezen?

In augustus 1905 richtten de landarbeiders en dijkwerkers Aarnout Schout, Willem Koppejan en Piet- Jan de Pagter een muziekvereniging op. Zonder bemoeienis van de kerk of van de gemeente. Niemand bespeelde een instrument of kon noten lezen. De burgemeester vond het allemaal onzin: zingen deed je maar in de kerk. Anderen vreesden dat de muziek ten koste zou gaan van het ‘noodzakelijke werk’.

Maar de vereniging zette door als Oefening na den Arbeid (Onda). Er kwam een bestuur, een contributie regeling (tien cent per week), een repetitieruimte en een onderwijzer uit Souburg wilde wel wat muziekles komen geven. Twee uur per week. Voor de instrumenten aanschaf werd geld ingezameld. Het toeteren kon beginnen. Pas vijf jaar later (!), in 1910, vond het eerste publieke optreden plaats.

Prijzen!

Aanvankelijk was Onda een fanfare van vijftien mannen, in 1950 kwamen er vrouwen bij. Meer dan 37 leden heeft de vereniging nooit gehad. Maar dat was ook niet echt nodig! Zowel regionaal als nationaal werden op concoursen tal van prijzen binnengesleept. Er werd opgetreden bij feestdagen, bij uitstapjes van Ritthemse bejaarden en bij de wedstrijden van de ook al verbazingwekkend succesvolle lokale korfbalvereniging Atlas. Ongelofelijk wat eenvoudige mensen uit een klein dorp op muzikaal en sportief gebied wisten te presteren.

Na 120 jaar...

Vanaf 1974 doet Onda mee aan concoursen als 'brassband' (blaasinstrumenten}. Met ruim twintig koperblazers en minimaal twee slagwerkers.
Ook als brassband is Onda succesvol. Menige prijs wordt in de wacht gesleept. Maar de moderne tijd klopt aan de dorpsdeur. Andere mogelijkheden tot vermaak dienen zich aan. Het isolement van het dorp wordt doorbroken. De muziekvereniging was ooit de enige en unieke kans op ontspanning, gezelligheid, de ‘wijde wereld in’ en ‘ iets betekenen’ voor de gemeenschap. Nu komen vele alternatieve verlokkingen binnen bereik. Het wordt moeilijker om jonge Ritthemmers bij Onda te betrekken. En dit jaar, 120 jaar na de oprichting, wordt Onda Ritthem opgeheven. Er waren nog maar twaalf leden. In 2025 valt het doek voor deze uit het ‘gewone volk’ voortgekomen vereniging die tientallen jaren aan de bevrijding, ontwikkeling en emancipatie van haar leden heeft bijgedragen.

(1) Loe Schout schreef Fanfare der emancipatie–Honderd jaar muziekvereniging Onda Ritthem” in de reeks OOGgetuigen van de twintigste eeuw. Uitgeverij den Boer/de Ruiter, Vlissingen 2005. Loe Schout is een kleinzoon van één van de oprichters van Onda en was als jongeman trommelaar – Fanfare der Emancipatie