Welkom Extra's

Breek de muur tussen Joodse en Arabische samenleving

Mansour Abbas: een les in politiek

Yacov Ben Efrat (1)

In de Israëlische politiek is de naam Mansour Abbas niet weg te denken. Hij is in de Knesset (parlement) de leider van de Verenigde Arabische Lijst (Ra’am), ook wel bekend als de Islamitische Beweging. Hij beschikt met zijn vrijwel zekere vijf zetels over de macht om Benjamin Netanyahu te bedreigen. Hij kan het electorale evenwicht veranderen en de patstelling tussen de politieke blokken doorbreken.
Maar ook voor de oppositie vormt hij een groot probleem. Hoe kunnen oppositiepartijen samenwerken met een Arabische partij — en dan met name met de Islamitische Beweging — na het bloedbad van 7 oktober?

Van religieus naar civiel

Abbas doet ondertussen alles wat in zijn vermogen ligt om de zorgen van de oppositie weg te nemen en een hernieuwde samenwerking mogelijk te maken. Vergelijkbaar met de eerdere die echter leidde tot de ongelukkige, kortstondige regering Bennett–Lapid (juni 2021 – juni 2022). Nu er steeds vaker wordt gespeculeerd over vervroegde verkiezingen, geeft Abbas interviews aan de Israëlische media. Daarin kondigt hij aan dat zijn partij Ra’am de banden verbreekt met de Shura-raad — adviesraad, het geestelijk gezag van de partij — en zich daarmee omvormt van een religieuze tot een volledig civiele partij.

Om te redden wat er nog rest van de Israëlische democratie, is het verslaan van de regering van Netanyahu bij de volgende verkiezingen een dringende, historische noodzaak. Zonder uitzondering worden alle democratische instituties aangevallen door een extreemrechtse stroming die Israël wil omvormen tot een onliberale, intolerante democratie met sterke theocratische trekken. Het Hooggerechtshof wordt neergezet als vijand van het volk; de oppositie wordt afgeschilderd als vertegenwoordiger van de oude elites en de media worden beschuldigd van leugens en laster. Er bestaat weinig twijfel over dat een overwinning van rechts aan Netanyahu vrij spel zou geven om het weinige dat nog over is van de democratie te vernietigen. En hem volledig te ontslaan van verantwoordelijkheid voor de ramp van 7 oktober.

Georganiseerde misdaad

Ook voor Mansour Abbas is de vervanging van Netanyahu een topprioriteit. Hij ziet Netanyahu als verantwoordelijk voor de rampzalige situatie waarin de Arabische bevolking van Israël verkeert. De de verspreiding van de georganiseerde misdaad, afpersing, geweld en moord die het leven van Arabische burgers tot een hel hebben gemaakt. Toch blijkt de terughoudendheid om te kiezen voor de Arabische stem niet beperkt te blijven tot de oppositiepartijen; ook binnen de Arabische partijen zelf zijn er mensen die onder geen enkele omstandigheid bereid zijn om samen met zionistische partijen een alternatief kabinet te vormen.

Half december jongstleden waren de leiders van de verschillende partijen aanwezig op een conferentie van het Arab Center for Alternative Planning over het opnieuw oprichten van de Gezamenlijke Lijst. Onder de sprekers viel Abbas op. Zowel door zijn openhartigheid als door de moed waarmee hij de feiten onomwonden benoemde en daarbij enkele heilige huisjes omverhaalde.

Eenheid inhoud geven

De vraag waar Arabische politieke leiders voor staan, is eenvoudig: hoe de vervanging van de regering Netanyahu voor elkaar te krijgen? Het voor de hand liggende antwoord is het opnieuw vormen van de Gezamenlijke Lijst, vijftien zetels te scoren en zo te voorkomen dat Netanyahu een regering kan vormen. Maar Mansour Abbas zegt daar over: Ja, de verhoging van de opkomst is belangrijk, maar de centrale vraag is: wat voor soort vertegenwoordiging willen we in de Knesset? Als we twintig zetels behalen, maar geen van onze Knesset-leden invloed kan uitoefenen op een regering, of die kan laten vallen en een andere vormen — wat hebben we dan bereikt? We versterken dan alleen de groeiende tendens binnen de Arabische samenleving om niet deel te nemen aan de politiek en mensen aan te sporen tot boycots en een directe confrontatie met de staat. Met andere woorden, wat Abbas - terecht - zegt, is dat de blokkade van Netanyahu niet voldoende is. Er moet worden gewerkt aan de vorming van een beter en alternatief bestuur. Anders zullen we ons opnieuw in een situatie bevinden waarin de Gezamenlijke Lijst vijftien zetels wint, maar er niet in slaagt de regering ten val te brengen.

Abbas licht zijn standpunt vervolgens toe aan zijn partners in de Arabische partijen:
Alle onrechtvaardigheden die ons zijn aangedaan, nodigen inderdaad uit tot eenheid onder ons, maar de vraag is: wat voor soort eenheid en langs welke politieke lijn? De lijn van actief, invloedrijk politiek partnerschap – binnen een coalitie of in de regering – vormt de kern van de discussie, omdat het ons dagelijks politiek debat en onze praktijk vormgeeft.
Eenheid is belangrijk, legt Abbas uit, net als het aantal zetels, maar het allerbelangrijkste is hoe die eenheid inhoud te geven, zodat ze daadwerkelijk invloed heeft en verandering teweegbrengt. Ik leid een project van politieke samenwerking met het Joods zionistische publiek. En daarom kan ik niet op dezelfde manier spreken als nationalistische of uitgesproken linkse partijen, verduidelijkt hij. Abbas wijst hun standpunt af dat het Joods-zionistische publiek verantwoordelijk is voor genocide en racisme en elke samenwerking met Arabieren verwerpt. Om die reden wensen die partijen geen deel uit te maken maken van een zionistische regering.

Dit is een principieel standpunt, maar het ondermijnt juist het politieke doel dat de Gezamenlijke Lijst nastreeft: de regering van Netanyahu ten val brengen. Politiek is niet alleen maar slogans; het is de kunst van het mogelijke stelt Abbas, en voegt eraan toe: Elk politiek project moet worden beoordeeld op zijn haalbaarheid en toepasbaarheid, niet alleen op zijn morele nobelheid. De woorden van Abbas weerspiegelen een gezonde politieke logica: een verkiezingsoverwinning heeft geen betekenis als deze niet kan worden omgezet in politieke macht.

Opportunisme.

Toch blijft de vraag: wat is de aard van dit politieke partnerschap met het Joods-zionistische publiek? Het Joodse publiek – althans het deel dat momenteel in de oppositie zit – strijdt vandaag de dag niet voor eng 'zionistische' waarden, maar voor universele waarden: democratie, burgerlijke en gendergelijkheid, mensenrechten, vrijheid van meningsuiting en artistieke vrijheid. Waarden die nu existentieel bedreigd worden door extreemrechts.

Is de partij van Mansour Abbas die zich baseert op islamitische principes, een oprechte partner in de verdediging van de democratie? Betekent de breuk met de adviesraad ook afstand nemen van strikte islamitische waarden? Gevraagd naar de 'dienstplicht wet' voor de orthodoxe bevolking die de Israëlische samenleving verscheurt, antwoordde Abbas elegant dat hij als vertegenwoordiger van een bevolkingsgroep die niet in het leger dient, liever geen standpunt inneemt.
Gevraagd of hij een gratieverlening aan Netanyahu steunt, zei hij het oordeel van de president te vertrouwen. Als hem gevraagd was naar een staatscommissie van onderzoek naar de ramp van 7 oktober, zou zijn antwoord waarschijnlijk vergelijkbaar zijn geweest. Dit is een opportunistisch standpunt waarvan het enige doel – volgens Abbas zelf – is om de Arabische samenleving te redden uit de erbarmelijke toestand waarin ze is beland.

Clanstructuren

Hoewel vertegenwoordigers van het Democratisch Front zich vrijwillig onthouden van inmenging in de vorming van de volgende regering, is het verre van zeker dat de deelname van Abbas aan een regeringscoalitie het gewenste resultaat zal opleveren. Iemand die niet bereid is een volwaardige partner te zijn in de strijd voor liberale waarden, zal er nauwelijks aan werken om deze in de Arabische samenleving te verankeren. De waarden die de Islamitische Beweging de afgelopen veertig jaar heeft gepromoot, hebben het conservatisme in de Arabische samenleving aangewakkerd, waardoor de kloof met de Joodse samenleving is vergroot en verdiept.

De islamitische beweging steunt op clanstructuren en het in stand houden van rigide familie hiërarchieën, onderdrukken van vrouwen en ontzeggen van artistieke vrijheid. Wat zich vandaag de dag in de gemeente Nazareth afspeelt, weerspiegelt de Arabische samenleving als geheel. Namelijk criminele families die vanuit de marges zijn doorgedrongen tot in het hart van een zwakke, corrupte lokale overheid. Daardoor wordt de samenleving als geheel slachtoffer van geweld en moord. Er is geen enkele Arabische burger die niet is getroffen door de anarchie en terreur die in elke hoek zijn doorgedrongen. Budgetten zijn essentieel voor de ontwikkeling van de Arabische samenleving Maar zonder een verandering in waarden en een burgergerichte - in plaats van op clans gebaseerde - mentaliteit zal er nooit echte gelijkheid tussen Joden en Arabieren zijn. De Arabische samenleving heeft een sociale en morele revolutie nodig en momenteel is er geen leiderschap dat in staat is zo'n verandering te bewerkstelligen.

Dialoog

En toch, ondanks al het voorgaande, bevat het standpunt van Mansour Abbas een belangrijke stap in de richting van het slopen van de muur die de Joodse en Arabische samenlevingen in Israël scheidt. Als het debat werkelijk verandert, zou dat een aanzienlijke bijdrage leveren, niet alleen aan de Israëlische, maar ook aan de Arabische samenleving. Abbas erkent dat het experiment van de Gezamenlijke Lijst die vijftien zetels won, is mislukt en dat de isolationistische, nationalistische retoriek van de Arabische leiders alleen maar heeft bijgedragen aan de voortdurende achteruitgang van de Arabische samenleving zelf.

Als de Israëlische samenleving daarentegen het leven waardeert, werkelijk in democratische principes gelooft en de nederlaag van de rechtse regering als een nationale prioriteit van het hoogste niveau beschouwt, moet zij de uitgestoken hand van Mansour Abbas aanvaarden. De toetreding van Abbas tot de regering is van belang, niet alleen voor de omverwerping van een regering: het zou een op de samenleving gebaseerde dialoog tussen de Joodse en Arabische samenleving mogelijk maken. Een dialoog die diepgaande veranderingen teweeg zou kunnen brengen bij zowel Joden als Arabieren, ten voordele van iedereen.

(1) Algemeen secretaris Da'am Workers Party in Israël. Oorspronkelijke titel: Mansour Abbas: A Lesson in Politics. Contact: roni@maan.org.il. Vertaling/bewerking: Hans Boot.