Israël, Hamas en Trump
De hoge prijs van de gijzelaarsdeal
Yacov Ben Efrat (1)
Hoe zijn we hierin beland? Waarom werd Israël gedwongen de sleutels van het bestuur van Gaza over te dragen aan de Amerikaanse regering - en meer specifiek aan Donald Trump? Sinds Israëls terugtrekking uit Gaza in 2005 vormde zich een consensus: Israël zou onder geen beding terugkeren om Gaza te besturen. Tot 7 oktober vulde Hamas dat machtsvacuüm. Voor dat akkoord betaalde Israël een verwoestende prijs - een afschuwelijk bloedbad en een trauma dat de Israëlische samenleving nog jarenlang zal achtervolgen.
Er bestaat geen twijfel over dat Netanyahu directe verantwoordelijkheid draagt voor deze mislukking, maar zijn beleid om Hamas te versterken werd gesteund door het volledige veiligheidsapparaat. Ook nu weigert het Israëlische leger Gaza te besturen en verzetten de meeste partijen in de Knesset zich daar tegen. Afgezien van een extreem 'messianistische' randgroep, roept geen enkele Israëlische politieke stroming op om Gaza te bezetten. Of om een alternatieve, civiele administratie op te zetten en vervolgens een andere instantie te vinden die het bestuur van het leger kan overnemen. In dit politieke en bestuurlijke vacuüm trad Donald Trump naar voren, samen met zijn naaste vertrouwelingen: Kushner (schoonzoon, investeerder) , Witkoff (vastgoed zakenman) en Boehler (investeerder).
Gesprekken met Hamas
Vanaf het begin was duidelijk dat Trump en zijn bondgenoten - allemaal Joodse zakenlieden die gewend zijn aan de vuilste hoeken van de commerciële wereld - voor niets zouden terugdeinzen om hun doelen te bereiken. Trump bewondert openlijk sterke mannen en bullebakken. Hij begon zijn ambtstermijn met kruiperigheid tegenover Poetin, omarmde vervolgens Erdoğan, prijst de Chinese president Xi en steekt de loftrompet over de premier van Saoedi-Arabië Mohammed bin Salman en de emir van Qatar. Het was dan ook logisch dat hij in Gaza op zoek zou gaan naar een ‘verantwoordelijke volwassene’ met wie hij zaken kon doen. Die taak kwam terecht bij de Amerikaanse zakenman Adam Boehler die een geheim kanaal met Hamas opende.
De massale protesten op het Gijzelaarsplein in Tel Aviv lieten er weinig aan twijfel over bestaan: Israël zou elke prijs betalen om de gijzelaars vrij te krijgen. Alles voor iedereen werd de strijdkreet - een slogan die impliciet de voortzetting van Hamas’ heerschappij garandeerde. Het probleem was dat deze leuze haaks stond op het primaire oorlogsdoel: Hamas uitschakelen als regerende macht in Gaza.
Trump begreep onmiddellijk dat deze tegenstrijdigheid onoplosbaar was - en dat directe gesprekken met Hamas dus onvermijdelijk waren. In maart 2025 ontmoette Boehler de prominente Palestijnse leider van Hamas, Khalil al-Hayya, en wist hij de vrijlating voor elkaar te krijgen van Idan Alexander (krijgsgevangene, Amerikaans-Israëlisch soldaat). De ontmoeting en de legitimiteit die zij Hamas verleenden, schokten Israël, en Boehler werd tijdelijk op een zijspoor gezet. Maar Trump en zijn kring lieten zich niet afschrikken - zij schakelden juist een tandje bij.
Geslepen dealmakers
Enkele dagen voordat het staakt-het-vuren in Gaza van kracht werd, ontmoetten Witkoff en Kushner de Palestijmse politicus al-Hayya in de badplaats Sharm el-Sheikh en rondden zij de uitvoering van Trumps twintigpuntenplan af. Tegen die tijd protesteerde in Israël niemand meer; een rechtstreeks contact tussen de regering-Trump en Hamas was genormaliseerd. Hamas was nu een erkend aanspreekpunt en het doel om de beweging uit te schakelen vervaagde. Zelfs, terwijl het Witte Huis bleef volhouden dat Hamas ontwapend zal worden. Ironisch genoeg vond de bijeenkomst in Sharm el-Sheikh plaats kort na Israëls mislukte poging om al-Hayya in Doha te liquideren. In een interview met 60 Minutes vertelde Witkoff hoe hij al-Hayya had getroost om de dood van diens zoon bij een Israëlische aanval op het Hamas-hoofdkwartier in Doha. Hij toonde empathie als vader die zelf een zoon verloor aan een overdosis verslavende opioïden (pijnstillers). Volgens Witkoff effende deze emotionele uitwisseling het pad voor de doorbraak.
Maar de doorbraak die tot de vrijlating van de gijzelaars leidde, kwam niet voort uit warme betrekkingen tussen twee geslepen dealmakers, maar was het resultaat van gedeelde belangen. Witkoff koestert geen liefde voor Hamas, maar deze organisatie is diep verweven met zijn zakelijke relaties met de emir van Qatar. Turkije en Qatar zijn de beschermheren van Hamas, maar toch heeft Trump zijn genegenheid voor beide landen nooit verborgen. Netanyahu wist vanaf het begin dat hij, zodra hij zich aan Trump overleverde, elke kikker zou moeten doorslikken die met deze ‘mooie vriendschap’ gepaard ging.
Belang van Hamas
De bijna sprookjesachtige gijzelingsdeal - waarbij alle levende en overleden gijzelaars (op één na) naar Israël werden teruggebracht - maakte deel uit van een breder proces dat de Amerikaanse regering volledige controle gaf over de toekomst van Gaza. Vanaf dat moment bepaalde Washington het verloop, geheel in overeenstemming met de eigen belangen. Met de aankondiging van het 'staakt-het-vuren' werd in de zuidelijke stad Kiryat Gat een door de Verenigde Staten geleid civiel-militair coördinatiecentrum opgericht. Trump kondigde een ‘Vredesraad’ aan die hij ziet als vervanging van de vijandige Verenigde Naties. Hij belastte deze raad met het toezicht op het bestuur van Gaza - met Qatar en Turkije als leden - waaruit een Palestijnse technocratische regering moet worden gevormd.
Zo veranderde, door de gijzelingsdeal, Hamas in een legitieme partner bij de bepaling van Gaza’s toekomst. De aanwezigheid van Turkije en Qatar in de bestuursraad is bedoeld om een nieuwe realiteit te verankeren: Hamas zal deel uitmaken van elke toekomstige oplossing. Hamas kan uiteindelijk worden gedwongen zijn wapens neer te leggen, maar zijn politieke aanwezigheid is gegarandeerd. Zowel door Washington als door zijn Turkse en Qatarese beschermheren. De technocratische regering is geen deus ex machina; haar leden zijn allemaal op de één of andere manier verbonden met de Palestijnse Autoriteit. In feite fungeren ze als haar civiele arm, ook al wordt de financiering verwacht van donorlanden en internationale organisaties.
Netanyahu in de greep van Trump
Netanyahu beloofde dat Turkije en Qatar - de vroedvrouwen, financiers en wereldwijde verspreiders van antisemitische propaganda namens Hamas - geen rol zouden spelen in het bestuur van Gaza. Trump blijft daar onbewogen onder. Netanyahu staat bij hem voor elke gunst in het krijt. Hij wordt naar voren geschoven als Trumps favoriete kandidaat voor het premierschap van Israël en uitgeroepen tot de held die Israël van vernietiging redde. Trump zal zich onvermoeibaar inzetten om voor Netanyahu een presidentieel pardon van president Herzog te regelen. Netanyahu kan geen nee zeggen. Anders dan Biden die hij publiekelijk kon terechtwijzen, is Trump een bullebak die je beter niet trotseert.
Deze dagen stemde Netanyahu in met de oprichting van Trumps Vredesraad. Europa weigert Trump tot wereld heerser te kronen, maar Netanyahu heeft geen keuze - hij zit gevangen in de greep van de bullebak. De man die beweerde de westerse beschaving te verdedigen, staat nu schouder aan schouder met haar vijanden: van Trump tot Poetin, via Mohammed bin Salman en Erdoğan. Netanyahu als aangeklaagde misdadiger zal alles doen om gerechtigheid te ontlopen. Terwijl hij de democratie afbreekt, past Netanyahu naadloos in dit dubieuze gezelschap en moet hij zich dus schikken naar de dictaten van Washington.
Het probleem is dat Trumps Vredesraad weinig meer is dan een PR-stunt. De toezichthoudende raad voor Gaza is voorlopig vooral een wensbeeld en de Palestijnse technocratische regering zit in Caïro te wachten tot Israël de grensovergang bij Rafah opent (een stad op ongeveer 30 kilometer van Gazastad). Gaza zal waarschijnlijk voortbestaan tussen de ruïnes; de bewoners zullen in tenten blijven wonen zonder basisvoorzieningen; Hamas zal manoeuvreren om zijn plaats veilig te stellen. De Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië zullen blijven strijden voor de controle over de Palestijnse Autoriteit. Israël zal voor onbepaalde tijd in Gaza (vast) blijven zitten.
Over het lot van Hamas zal waarschijnlijk in Teheran worden beslist. Als het Iraanse regime wordt gedwongen het Amerikaanse dictaat te aanvaarden en Israëls eis om het nucleaire programma op te geven, zal Hamas eveneens gedwongen worden zijn ‘verzetsdoctrine’ te laten varen. En zou er vrede kunnen neerdalen over onze regio.
(1) Algemeen secretaris Da'am Workers Party in Israël. Oorspronkelijke titel: The High Price of the Hostage Deal, en.daam.org.il. Contact: . Vertaling/bewerking: Hans Boot.
