Uit het Onderwijsblad van de AOB
Militarisering van het onderwijs
Hans Boot
Generaals, gepolijst in uniform, nemen de laatste tijd regelmatig deel aan ´talkshows' en zelfs aan het zondagse, wat chique Buitenhof. Benaderd als unieke deskundigen over oorlog en onvrede worden ze zelden of nooit tegengesproken. Soldaten komen slechts in beeld, wanneer ze gesneuveld zijn. In deze boze tijden stond op de voorpagina van het Onderwijsblad van de Algemene Onderwijsbond, april 2026, met knallende letters Weerstand tegen militarisering van het onderwijs. Voorzien van foto's van jongens met zwart geschminkte gezichten die stoere sprongen maken over 'barricades'.
De kop bij het artikel, pagina 34, spreekt zelfs van snelle militarisering. De tekst maakt dat waar. In 2030 moet het huidige aantal van 8.000 reservisten naar 20.000. Reservisten zijn in deeltijd of worden opgeroepen in dienst van het leger. Zo kunnen studenten een opleiding tot reservist volgen via een "nationale weerbaarheidstraining" van tien weken. Ze leren kompas lezen en schieten, hun grenzen te verleggen en werken aan hun fysieke en mentale weerbaarheid. Daarmee verdienen ze vijftien studiepunten plus 2.200 euro per maand.
Weerbaarheidstraining
Met name universiteiten en hogescholen zijn nauw betrokken in de relatie tussen onderwijs en defensie. Onder meer door opdrachten, ook na (gretige) verzoeken voor en uitvoering van onderzoek. De regering van Jetten zet langzaam de geldkraan open om eerdere bezuinigingen (kabinet Schoof) op te vangen. Ook nodig om de daling van het aantal studenten te compenseren. De genoemde 'weerbaarheidstrainingen' - 30.000 euro per deelnemer - zijn overigens voor rekening van het ministerie van Defensie, uiteraard gefinancierd door de staat. Een directeur van een hogeschool: Toen ik vorig jaar hoorde dat Defensie extra reservisten wilde gaan opleiden, heb ik zelf contact gezocht: 'wij kunnen jullie een handje helpen'. Inmiddels zijn elf andere hogescholen en achttien instellingen middelbaar beroepsonderwijs aan het werk voor Defensie. Maar zegt een andere directeur: De militaire training is niet bedoeld om extra studenten aan te trekken. Het is gewoon een extra mogelijkheid voor studenten die het programma vrede en veiligheid volgen.
De door het Onderwijsblad geraadpleegde directies van hogescholen en universiteiten vinden het zonder meer vanzelfsprekend dat zij bijdragen aan de versterking van de weerbaarheid van de samenleving. De dreiging neemt immers mondiaal toe. Defensie kan niet in z'n eentje voor onze veiligheid zorgen. In de Noordelijke regio van Leeuwarden/Groningen/Assen is een verbouwing aan de gang om de verschillende niveaus van beroepsonderwijs samen te brengen in de Johan Willem Friso kazerne in Assen. Met als 'rode draad': Nationale Weerbaarheidstraining.
Normalisering
Bij de Rijksuniversiteit in Groningen loopt de samenwerking met Defensie niet soepel. Het gaat heel rap, zonder dat de medezeggenschap goed wordt ingelicht. Aan het woord is een lid van de werkgroep die onderhandelt over de lokale arbeidsvoorwaarden. Wij worden wel geïnformeerd, maar de besluiten zijn al genomen. (...) En de principiële vraag of je als universiteit mee moet werken aan het opleiden van reservisten, is niet aan de orde geweest. Een collega is van mening dat de universiteit zich op een hellend vlak begeeft. Hun conclusie: als studenten reservist zijn als een persoonlijke vrije keuze: akkoord, maar als dat vijftien studiepunten oplevert, betekent dat een ongewenste relatie met het ministerie van Defensie. Daar wordt helaas niet over gesproken. Het opnemen van een reservistenopleiding in het onderwijsprogramma overschrijdt in hun ogen een principiële grens. Een debat daarover wordt bewust ontlopen. Dat is een heel effectieve manier om militarisering in het onderwijs te normaliseren.
De aandacht in het artikel beperkt zich tot wat de kop en de voorpagina van het Onderwijsblad tekenden, namelijk de weerstand tegen militarisering van het onderwijs. Als het ware 'en passant' worden die weerstand en kritiek toegeschreven aan individuen die gesproken zijn. Te hopen is dat het gaat om de aanloop naar een standpunt van de redactie van het Onderwijsblad en daarmee om te beginnen van de Onderwijsbond. Hoe dan ook, dat wordt hoog tijd.
