Welkom Extra's

Expositie "Waar Haarlem Limburg ontmoet"

De Dokwerker in tweevoud

Harry Peer

Elk jaar neem ik in Amsterdam deel aan de herdenking van de Februaristaking van 1941, de eerste grootschalige verzetsactie van de Nederlandse bevolking tegen de Jodenvervolging. Dat is voor mij gemakkelijk. Ik woon vlakbij de Dokwerker, nagenoeg elke dag wandel ik er langs en ben vertrouwd geraakt met het standbeeld.
Solidariteit heeft meerdere keren een door mij gemaakte foto van het monument gepubliceerd. Het was een wonderlijke ervaring om in een ander deel van Nederland ineens tegenover de Dokwerker te staan, wel een gekrompen versie, op halve grootte van het origineel. Wat is er aan de hand?

Kort geleden, medio juni, leidde een korte vakantie in Zuid-Limburg tot een bezoek aan het "Museum Valkenburg" in Valkenburg aan de Geul. Daar belandde ik in de expositie Waar Haarlem Limburg ontmoet, op 15 maart 2026 geopend door Ed Spanjaard, dirigent en tijdens zijn leven vriend van Mari Andriessen. We maken kennis met drie kunstenaars: Kees Verwey, Mari Andriessen en Henk Fonville.

Mari Andriessen

In 1944 hield Henk Fonville (1919-2011) een dagboek bij, waarin hij schreef over de tijd dat hij in het atelier van Kees Verwey (1900-1995) aan het Spaarne in Haarlem les had en werkte. Het dagboek geeft een indruk van het leven van Verwey en zijn vrienden, onder wie beeldhouwer Mari Andriessen.
Fonville verhuist in 1946 naar Heerlen waar hij les in teken- en kunstgeschiedenis gaat geven aan het Bernardinus College. Tot aan zijn dood heeft Fonville in Heerlen gewoond en gewerkt en een enorme invloed uitgeoefend op het kunstleven in het Limburgse. Fonville zal de verbindingsschakel zijn van Limburg met Haarlem, waarmee Mari Andriessen (1897-1979) in beeld komt.

Hij volgde eerst de Kunstnijverheidsschool in Haarlem, daarna de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam en vervolgens de Academie van de beeldende kunsten in München. In 1934 liet hij een atelier bouwen aan zijn huis aan de Wagenweg in Haarlem. Daar schetste, hakte en boetseerde Andriessen en maakte hij vele voorontwerpen in klei die later in gips worden gegoten.

Anne Frank

In de oorlog weigerde hij lid te worden van de Kultuurkamer. Andriessen hield in zijn woning Joodse onderduikers verborgen en het verzet had in Andriessens atelier een wapendepot. Wij kennen hem natuurlijk als de schepper van De Dokwerker. In 1949 gaf de gemeente Amsterdam hem de opdracht een passend monument ter herinnering aan de Februaristaking te ontwerpen. Andriessen liet zich inspireren door het verzet en de vastberadenheid van de deelnemende arbeid(st)ers destijds.
De Haarlemse timmerman Willem Termetz stond met zijn zware, krachtige postuur model voor het bronzen beeld. De Dokwerker die we in de tentoonstelling zien, is het uiteindelijke model dat gebruikt is door de bronsgieter. Het wordt naar Parijs vervoerd, waar het in een gespecialiseerde bronsgieterij is gegoten volgens de verloren wasmethode om het 250 cm hoge eindresultaat in duurzaam brons te krijgen. Op 19 december 1952 onthult koningin Juliana onder grote belangstelling het monument op het Jonas Daniël Meijerplein.

Mari Andriessens naam is verbonden aan indrukwekkende oorlogs- en verzetsmonumenten. In de expositie treffen we meer modellen aan van zijn hand die herinneren aan de Tweede Wereldoorlog. We zien Anne Frank, waarvoor Andriessens kleindochter Mariette model stond. Dit beeld is in 1975 geplaatst bij de Westerkerk in Amsterdam. Het beeld van koningin Wilhelmina, de stoere, onverzettelijke vrouw is geplaatst in het Wilhelminapark in Utrecht, onthuld door koningin Juliana op 6 september 1968. Diepe indruk maakt het voorontwerp "Concentratiekampmannen" op mij. Dat beeld is een onderdeel van het grote oorlogsmonument in het Volkspark in Enschede. Naast andere oorlogsmonumenten. Er is geen model aanwezig van Ir. Lely, maar dit iconische beeld geplaatst op de Afsluitdijk, moeten we zeker nog in herinnering roepen. Evenals trouwens het Watersnoodmonument (1958) op de begraafplaats van Ouwerkerk en Albert Plesman (1958) bij het Ministerie van Infrastructuur en Milieu in Den Haag. Afrondend: interessant is de weergave van het atelier van Mari Andriessen, waar we 32 objecten van hem aantreffen.

Ben je geïnteresseerd? Het handigst is dan om zelf een kijkje te nemen in deze verrassende en boeiende expositie in Museum Valkenburg. Dat kan nog tot zondag 19 juli 2026.