Moeizame uitvoering wetgeving
Medezeggenschap met mazen in de wet
Joachim Göres (1)
De "Medezeggenschapswet" in Duitsland is al vijftig jaar van kracht. De wet is bedoeld om de invloed van werkers binnen bedrijven te waarborgen. Weliswaar een prima uitgangspunt, maar veel bedrijven en hun bazen omzeilen de regels.
De wet die zijn vijftig jarig jubileum viert, was controversieel. Sinds juli 1976 bestaat de Raad van Commissarissen (RvC) van bedrijven met meer dan 2.000 werkers uit een gelijk aantal vertegenwoordigers van werkers en aandeelhouders.
Ondanks brede kritiek aangenomen
De wet had prominente tegenstanders. De Confederatie van Duitse Werkgeversverenigingen waarschuwde met kritiek op de beperking van de ondernemersvrijheid. Ook de Duitse Vakbondsfederatie (DGB) was tegen, omdat bij een gelijk aantal stemmen de door de ondernemers benoemde voorzitter van de Raad van Commissarissen een dubbele, dus doorslaggevende stem heeft. De coalitieregering van de sociaaldemocratische SPD en de liberale FDP besloot in de Bondsdag met 95 procent van de stemmen tot de Wet op de Medezeggenschap van Werknemers die niet van toepassing is op 'ideologische' organisaties als kerken en uitgeverijen.
Heeft de wet de afgelopen vijftig jaar zijn waarde bewezen? Jean-Dominique Senard, de voormalige algemene directeur van de Franse bandenfabrikant Michelin, zei in 2012: We voerden pittige gesprekken met de vertegenwoordigers van de werknemers, maar uiteindelijk bereikten we een akkoord en steunden de vakbonden de strategie van het bedrijf. Dit levert een enorme kracht op. Jullie Duitsers beseffen waarschijnlijk niet eens hoe bevoorrecht jullie zijn.
Grote bedrijven negeren regelgeving
Ikea, Burger King en Alnatura trekken zich niets aan van de wetgeving. Daarentegen zegt Daniela Mattheus, de huidige voorzitter van de Raad van Commissarissen van Jenoptik AG en vertegenwoordiger van de aandeelhouders: Werknemers kennen hun bedrijf; het zou ongelooflijk dom zijn om die kennis niet te gebruiken.
bron: Hans Blöckler Stiftung (IG Metall).
Ook vanuit het perspectief van de vakbonden is medezeggenschap een succesverhaal. Ze verwijzen naar studies van het "Institut für Mitbestimmung" (IMU) van de Hans Böckler Stichting die verbonden is aan de vakbonden. Volgens deze studies doorstaan bedrijven met medezeggenschap economische crises beter en herstellen ze sneller. Ze investeren meer op de lange termijn dan andere bedrijven, zijn meer geïnteresseerd in de handhaving van stabiele personeelsbezetting tijdens crises en betalen meer belasting en genereren hogere winstmarges.
Nieuwe wetgeving noodzakelijk
Het aantal bedrijven dat onder de Medezeggenschapswet valt – maar geen gelijkwaardig vertegenwoordigde Raad van Commissarissen kent – neemt toe. Volgens berekeningen van het IMU bedraagt hun aandeel 40 procent.
Volgens de IMU negeren ondernemers als Rossmann, IKEA, Alnatura, Burger King, Ferrero en Microsoft Duitsland de wettelijke voorschriften, ook omdat de wet geen effectieve sancties kent. Andere bedrijven maken misbruik van mazen in de Duitse wetgeving door Europese naamloze vennootschappen (bijvoorbeeld Vonovia, Zalando, Tesla, Sixt en BioNTech) of stichtingen (Aldi en Lidl) op te richten. Ze doen dat, omdat de wijziging van de rechtsvorm de verplichting opheft tot een Raad van Ccommissarissen met gelijke vertegenwoordiging van aandeelhouders en werkers opheft.
In de detailhandel heeft minder dan een derde van de bedrijven met meer dan 2.000 werknemers een Raad van Cmmissarissen met gelijke vertegenwoordiging van aandeelhouders en werkers, terwijl dit percentage voor uitzendbureaus slechts 12 procent bedraagt. In de facilitaire dienstverlening, waaronder schoonmaakbedrijven, is dit 7 procent. Volgens onze gegevens worden hierdoor meer dan 2,4 miljoen werknemers in Duitsland het recht op medezeggenschap ontnomen. Dit moet stoppen; we hebben dringend wetgevers nodig om actie te ondernemen", aldus directeur van het IMU, Daniel Hay.
Bovendien zijn er dankzij de in 2004 aangenomen Wet over de Raad van Commissarissen, ongeveer 1.500 bedrijven in Duitsland met 500 tot 2.000 werknemers waar vertegenwoordigers van de werkers een derde van de zetels in de Raad van Ccommissarissen bezetten.
(1) TAZ, 31-07-2026 - TAZ 620031. Titel: Perfide Strategie gegen Wirtschaftsdemokratie -.
Vertaling/bewerking: Ab de Wildt.
