welkom
edities
inhoud

Uit het leven - gesprek met belangenbehartiger Marijke Bijl

"Illegaliteit is een vorm van beheersen"

"Uit de verhalen die ik hoorde, bleek voor illegale arbeiders leven alleen maar uit werken te bestaan. Mensen gingen bijvoorbeeld al om negen uur 's avonds naar bed. Door de lange werkweken van soms meer dan zestig tot zeventig uur zochten ze steun bij Nederlanders die hun ervaringen in de publiciteit konden brengen en praktische hulp zoals medische zorg wilden organiseren. Ik voel me met hun verbonden. Ze maken deel uit van deze samenleving die dus ook de mijne is.

Al die mensen die op verschillende plekken bereid zijn om iets te doen aan de positie van illegalen, inspireren me. Vanuit heel onverwachte hoek kunnen mensen opeens achter een actie staan. Bij de hongerstaking in de Agneskerk kregen we bijvoorbeeld steun van een tapijthandelaar die vloerbedekking ter beschikking stelde of van meisjes die handtekeningen ophaalden op hun school. Uit dit soort alledaagse zaken haal ik mijn energie."

Schommelende moraal

"Illegaliteit betekent dat mensen ergens leven, maar overal van worden uitgesloten. Ze zijn illegaal gemaakt. Iedereen weet dat ze hier in Nederland werken, wonen en op straat lopen. Hebben ze problemen, dan vloeien deze voort uit hun vogelvrije positie. Illegaliteit is een vorm van beheersen. De overheid kan bepalen wie er wel of niet welkom zijn. Asielzoekers mogen nu werken, maar niet zo lang dat ze er rechten aan kunnen ontlenen. Er is een discussie aan de gang die, denk ik, door werkgevers is geïnitieerd over het aantrekken van heel specifieke groepen werknemers uit het buitenland. Het betreft dan tijdelijk werk voor bijvoorbeeld verpleegsters uit Zuid-Afrika en een tijd geleden voor specialisten in de sector van de informatietechnologie. Het gaat daarbij om mensen die hier zonder verblijfsvergunning niet zouden komen. Ik noem dat de conjuncturele moraal van het vreemdelingenbeleid. Je ziet door de afgelopen decennia heen dat dit beleid zich aanpast aan de vraag op de arbeidsmarkt. Voor de illegale arbeiders in een sector als de glastuinbouw is die discussie niet nodig: zij werken toch wel.

In het vreemdelingenbeleid worden de regels steeds scherper en de rechten steeds minder. Hierdoor verslechteren de omstandigheden waaronder illegalen werken, maar de omvang van de illegale arbeid wordt er niet minder door.

De tewerkstelling van de illegalen is beroerder dan tien jaar geleden. Ze komen via allerlei uitzendbureaus, soms wel over twee schijven, aan werk. De productie is hoger en mensen worden steeds preciezer tewerkgesteld, namelijk op de uren waarop ze nodig zijn. Vroeger kon nog wel eens tussen het werk door de vloer aangeveegd of de boel opgeruimd worden. Dat is er niet meer bij. De stress is vele malen groter geworden door deze verhoging van de productiviteit. Door moderne controletechnieken wordt de druk nog hoger, omdat bijvoorbeeld veel gemakkelijker via een streepjescode geregistreerd kan worden wie wat gedaan heeft. Te zien is dus wie een plantje verkeerd behandeld heeft en hoeveel stuks per uur zijn gedaan. De organisatie is veel strakker geworden. Door deze efficiëntere inzet is de mobiliteit gestegen. De illegalen gaan vaker van de ene naar de andere werkgever. Het werk is nog zwaarder en daar bovenop zorgt de verhoogde pakkans voor een extra druk en onzekerheid."

Arbeidsbescherming

"Politici mogen nog zo hard roepen dat het afgelopen moet zijn met 'die illegalen', dat ze hard aangepakt moet worden, maar het restrictieve beleid aan de landsgrenzen stimuleert alleen maar de smokkelmaffia. Zonder dat beleid zou namelijk deze maffia zonder werk zitten. En blijkbaar hebben mensen er veel voor over om naar hier of algemener naar Europa te komen. Denk aan de doodsboten uit Marokko, de vrachtwagens met Chinezen naar Engeland, enzovoort. Illegale arbeid bestaat, dat kan door niemand ontkend worden. Een deel van de economie is daarop gebaseerd. Zo kan bijvoorbeeld de tuinbouw niet zonder illegale arbeiders. Juist vanwege hun rechteloosheid zijn ze gewild, gemakkelijk te hanteren en voordelig. Werkgevers maken een analyse van de kosten en baten. Als illegale tewerkstelling meer opbrengt dan betaling van boetes, dan zullen ze doorgaan. Dat geldt in wezen ook voor staten, want een werkelijke verwijdering van illegalen kost enorm veel geld. Dus waarom zou je dat als overheid willen. Het is een dreiging die moet afschrikken en mensen een enorme spanning oplegt.

Arbeidsbescherming bieden aan illegalen is een lastige kwestie, maar zou absoluut moeten. Wereldwijd vervullen mensen uit armere landen een structureel aandeel in economische sectoren van rijkere landen. Dat aandeel wordt niet erkend. Een gevolg daarvan in Nederland is dat de arbeidsinspectie alleen op illegaliteit controleert, niet op arbeidsomstandigheden. Een illegaal houdt zijn mond uit angst, het illegale werk is immers zijn bron van leven. En daar ligt dan weer de aantrekkelijkheid voor de werkgevers. Dit is bij uitstek een vraagstuk voor de vakbeweging. Daar moet de discussie 'hoe bescherm je deze kwetsbare arbeiders' gevoerd worden, hoe lastig deze ook is."

Inspiratie

"Ik werd nogal eens ergens uitgenodigd om een lezing te houden. Daarbij merkte ik dat de humanitaire en sociale aspecten van de positie van de illegalen veel herkenning opriepen. Mensen reageerden daar vaak zeer positief op. Mede daardoor functioneren de medische netwerken nu zelfstandig, bestaat er veel steun in het onderwijs en bij de huisvesting en kennen de kerken zo hun eigen dynamiek.

In en om Den Haag maken de illegalen deel uit van de samenleving en heel veel mensen maken deel uit van de verhalen van de illegalen. Zo hebben we een aantal zaken voor elkaar gekregen. Een belangrijke overwinning is dat medisch noodzakelijke hulp altijd gegeven moet worden. Dat is vastgelegd door de Tweede Kamer en heeft nu een wettelijke basis. Zeer problematisch blijft, en we maken politici dat voortdurend duidelijk, dat de koppelingswet de positie van illegalen uitzonderlijk maakt, ze zijn geen werknemers in de zin van de wet. Dat bepaalt hun kwetsbaarheid.

De recente strijd door en voor de 'witte illegalen' heeft me geleerd dat vooroordelen en misverstanden weg te werken zijn als je de mensen direct laat kennismaken met wat er speelt. Daarom zijn netwerken waar mensen elkaar ontmoeten van groot belang.

De jaren waarin de kwestie van de witte illegalen speelde zijn enorm zwaar geweest. Dat was ook mijn bestaan, daarom is het van belang af en toe enige afstand te nemen. Maar ik ga in ieder geval nog wel een tijdje door met dit werk. Mensen bij elkaar brengen die voor anderen wat kunnen doen, motiveert enorm."

Ab de Wildt

"Het strengere beleid verslechtert wel de omstandigheden waaronder illegalen werken, maar de omvang van de illegale arbeid wordt er niet minder door."

"Binnen de vakbeweging zal de discussie gevoerd moeten worden hoe deze groep kwetsbare arbeiders beschermd kunnen worden."