Strijd om recht en werk in de Amsterdamse haven

Succes nog niet verzilverd

Toen in maart 1999 een paar havenarbeiders zagen aankomen dat ze ontslagen werden en de juridische dienst van de FNV vond dat ze 'geen zaak' hadden, besloten ze hun eigen juridische weg te gaan. En dat bleek een lange weg. Soms saai zonder uitzicht, soms enerverend met een mooi perspectief. Ze zijn inmiddels met een bus vol, 25 man die bij de havenpool ontslagen zijn, een stuk of tien echtgenotes en een grote groep supporters binnen en buiten de Amsterdamse haven. Het doel van de reis is duidelijk - eerherstel, werk, betaling gederfd inkomen en schadevergoeding - maar het einde is nog niet in zicht. De afgelopen maanden december en januari leek een sukkeldrafje aangebroken. Wachten op rechters, ingewikkelde kruispunten, nieuwe papieren, vertragende tegenliggers. Maar dat gesukkel is schijn.

Twee gebeurtenissen laten een versnelling zien. De uitspraak in een kort geding en de antwoorden van Burgemeester en Wethouders op vragen uit de gemeenteraad van Amsterdam. Ze betekenen een succes op een deelgebied, namelijk de erkenning van het recht van ontslagen havenarbeiders om vrijkomende of nieuwe arbeidsplaatsen te bezetten. Bij de verzilvering van dit succes op de korte termijn doet zich een probleem voor dat voor velen een grote tegenvaller is. De nieuwe containerterminal van Ceres - Paragon - heeft nog geen klant en dus geen nieuw werk.

Erkenning van verplichting

Hoewel we weten dat van het recht en de rechters geen wonderen van gelijkheid en democratie te verwachten zijn, biedt de juridische wereld steeds weer verrassingen. Het kort geding van november vorig jaar werd verloren (zie pagina 26), maar de overwegingen van de rechter bevatten overwinninkjes. In de eerste plaats stond voor de rechter buiten kijf dat ontslagen havenarbeiders met voorrang kunnen dingen naar een arbeidsplaats bij hun oude of een andere havenwerkgever. In de tweede plaats weerlegde hij de beschuldiging van de advocaat van SPANO dat slechts een enkeling van 'de 25' de moeite had genomen te solliciteren. Daarmee bluste hij het gerucht dat als een lopend vuurtje door de haven ging en door SPANO verspreid was: 'ze zijn te besodemieterd om te werken'. De advocaat van 'de 25' had al met een schriftelijk bewijs aangetoond dat SPANO loog, maar de nuchtere bevestiging door de rechter was mooi meegenomen.

Op 21 november 2001 stelde Ernst van Lohuizen van de fractie Amsterdam Anders/de Groenen negen vragen over de werving van personeel voor Ceres door NV Werk (enige aandeelhouder de gemeente Amsterdam) op de Megabanenmarkt. Naast vijf maal 'ja' (de wethouder weet er van) kwam 9 januari 2002 op de centrale vraag een belangrijk antwoord. Eerst de vraag: "Kan de wethouder voor Havengelegenheden aangeven in hoeverre er rekening is gehouden met de belangen van ex-havenwerkers?" Dat kon de wethouder. Van de totaal benodigde capaciteit van 120 plaatsen zijn er minimaal veertig beschikbaar voor "voormalige havenmedewerkers". Uiteraard is dat niet de verdienste van de wethouder, maar van de ondernemingsraad en vakbondsleden bij Ceres die steeds voor hun oud-collega's in de bres zijn gesprongen. De betekenis van dit antwoord ligt in de erkenning van de verplichting (en daarmee het recht!) in het algemeen en door de gemeente Amsterdam in het bijzonder. En door de financiële banden tussen Ceres en de gemeente (bijna 140 miljoen euro investeringssteun) is dat geen formaliteit.

Mirakel

Een probleem is wel dat de nieuwe terminal sinds de oplevering van afgelopen zomer braak ligt. Dat is om een heleboel redenen vervelend. Ook voor 'de 25' is het een streep door de rekening. Want zou Ceres Paragon draaien, kwamen ze in aanmerking voor het werk aldaar. Het gevecht met SPANO ging dan gewoon door, maar vanuit een sterkere positie.

Overigens, Paragon dreigt een gebed zonder end te worden. Het technologisch mirakel van de insteekterminal, schepen kunnen van twee kanten met superkranen gelost en geladen worden, is het paradepaardje van de opeenvolgende havenwethouders; jarenlang VVD: "een machtige innovatieve uitstraling". Maar door het uitblijven van klanten begint de kreupelheid toe te slaan. De huidige wethouder Dales zegt wel met enige arrogantie: "Laat ik vooropstellen dat de verantwoordelijkheid ligt bij Ceres. Wij zijn niet de exploitant. Pas als blijkt dat Ceres verkeerd zit met zijn strategie, en niet meer kan betalen [huur], moet de gemeente ingrijpen. De terminal ligt er voor de komende honderd jaar. Dan kijk ik niet op een half jaar."(Het Parool, 29 december 2001) Maar de eigenaar Kritikos houdt steeds meer slagen om zijn arm: "De investering is op de juiste plek, maar wel op het verkeerde moment." (Het Financiële Dagblad, 8 januari 2002).

Hans Boot