Europees Sociaal Forum, Florence november 2002 - overtreffende trap

De beweging slaat na 11 september terug

Voor de liefhebber van de anti-globaliseringsbeweging was het Europees Sociaal Forum (ESF) in Florence de overtreffende trap: 60.000 deelnemers, 700 bijeenkomsten, 1.000 vrijwilligers en een demonstratie met een miljoen mensen. Een overwinning was het ook, had bijvoorbeeld de Volkskrant een week na 11 september 2001 niet gesteld dat de beweging nu wel dood zou zijn. Naast de roes, is er onvermijdelijk de vraag hoe nu verder. Eén van de redenen voor het ESF was tenslotte dat 50.000 mensen op het tweede Wereld Sociaal Forum afgelopen januari in Brazilië wel wat veel was.

Het ESF was gegroepeerd rond drie thema's: globalisering en liberalisme - democratie, burgerschap en uitsluiting - oorlog en vrede. De laatste twee thema's werden met demonstraties ondersteund. Op de eerste dag werd door 30.000 mensen gedemonstreerd tegen de uitsluiting van migranten en de laatste dag was er het miljoen tegen een oorlog met Irak met een prominente deelname van twee Italiaanse vakbondsfederaties: COBAS en (de grootste) CGIL.

Naast de indrukwekkende aanwezigheid van de vakbonden, viel opnieuw de massale deelname van jongeren en in het bijzonder van jonge vrouwen op. Anders dan bij eerdere grote fora was de tegenstelling tussen de samenstelling van de zaal en die van het podium aanzienlijk minder, mede dankzij de grote hoeveelheid werkgroepen en seminars.

Feestvreugde

Ook de Florentijnen droegen bij aan de feestvreugde. Nog meer dan in Genua stonden mensen op de balkons de demonstratie toe te zwaaien en werden drankjes uitgedeeld. Ook hier ging het mondiale en lokale naadloos in elkaar over. Behalve een anti-oorlogsdemonstratie was het een klap in het gezicht van Berlusconi. En van Oriana Fallaci die het ESF over een kam wenste te scheren met de Mars op Rome van Mussolini in 1922.

Het Forum duurde vier dagen en dat was eigenlijk te kort om te kunnen wennen aan de massaliteit. Tegelijkertijd maakte juist deze omvang het Forum tot een onvergetelijke belevenis. Op het moment dat de Nederlandse delegatie (200 mensen) het einde bereikte van de anti-oorlogsdemonstratie, werd acht kilometer eerder, bij het beginpunt, nog steeds vertrokken. Er waren bijeenkomsten van 6 à 7.000 mensen in hallen waar er officieel 5.000 in konden en daarnaast was er die enorme verscheidenheid.

Florence was het einde van een cyclus. Waar in 1994 in Madrid (50-jarig bestaan Wereldbank en IMF) en in 1997 in Amsterdam (Europese Top) de nadruk lag op het inhoudelijke debat, was dat nu ook weer het geval. Maar deze keer wel tegen de achtergrond van Seattle, Praag, Genua en Barcelona. Deze geschiedenis bracht de discussies in Florence niet noodzakelijkerwijs op een hoger niveau, maar maakte ze wel relevanter. De leus van het Forum "Een ander Europa is mogelijk" werd er zeer aannemelijk door.

Nederlands Sociaal Forum

Ook in Nederland is er wat veranderd. Acties waren tot nu toe kleinschalig. Je ging rond de tafel zitten en sprak af wie de bus zou bellen. Die routine is voorbij. Ook de vraag of we niet aan een Nederlands Sociaal Forum moeten beginnen komt bijna vanzelf. Er zijn eerder soortgelijke pogingen gewaagd, zoals de Derde Kamer - opgericht in 1994 - die het niet gehaald hebben, maar in zekere zin is alles veranderd door de enorme massaliteit van de beweging, ook al is dat vooral nog buiten Nederland.

Of zoiets kan lukken, is moeilijk te zeggen. Waar in Italië de vakbonden een prominente rol spelen, mag je in Nederland blij zijn als je straks nog een vakbond hebt. De rol die bijvoorbeeld de Socialistische Partij speelde in Florence, zes mensen en een spandoek, is niet te vergelijken met een partij, links van de sociaal-democratie, als Refundacione in Italië. Want in Italië lag de kracht, naast de vakbonden en andere sociale bewegingen, bij de radicaal linkse partijen. De sociaal-democraten wensten niet voor anti-Amerikaans versleten te kunnen worden.

Wat een rol kan gaan spelen is de oproep van het ESF om op 15 februari in heel Europa actie tegen de oorlog met Irak te voeren. Bestaande initiatieven als De Wereld is niet te Koop, Keer het Tij, Stop de oorlog tegen de Palestijnen, enzovoort zouden zo aaneen gesmeed kunnen worden, waarmee de basis gelegd kan worden voor een Nederlands Sociaal Forum of in ieder geval een iets massalere aanwezigheid vanuit Nederland in Parijs volgend jaar.

Ailko van der Veen

Voor de slotverklaring en andere documenten zie: http://www.fse-esf.org.
Voor Nederland was de organisatie vooral in handen van het platform De Wereld is niet te Koop, waarvan ook Solidariteit deel uitmaakt. Zie http://www.anderewereld.nl.