Europees Sociaal Forum, Florence november 2002 - dagboek

Overweldigend, uitgelaten en hoopvol

Op dinsdag 5 november haast ik me, onder meer voor het maken van dit 'dagboek', vlak voor het vertrek van de bus, nog naar Amsterdam Zuidoost om een tweedehands laptopje te bemachtigen. Voor 150 euro ben ik het baasje. De reis met de bus van Theaterstraat naar Florence verloopt voorspoedig, maar duurt toch maar eventjes ruim acht uur langer dan beloofd. In Duitsland staan files en in onze bus zitten mensen uit Afrika en Azië zonder visum voor Zwitserland. We rijden om via Oostenrijk, waar ook nog een dure betaalsnelweg wordt gemeden, om voorbij de grens met Italië twee maal in een politiefuik te rijden.

Na dertig uur bereiken we op 6 november onze bestemming. Bij aankomst ontvangen we een programmakrant. Zo groots als het ESF ons in de aanloop is voorgespiegeld, zo moeizaam blijkt de feitelijke voorbereiding ervan. Tot mijn verbazing is in de stad ook nog niets te merken van de aangekondigde drukte. Blijkbaar geniet het evenement zóveel steun van de gemeente dat nergens een affiche is geplakt. Bij de sporthal, waar vele duizenden bezoekers zullen overnachten, staat slechts één bordje van 80 bij 45 centimeter met de tekst: "Attack Firenze".

We zijn te laat voor een manifestatie die om 18.00 uur zou plaatsvinden. Helemaal omdat ik met nog zes andere Euromarsers uit Nederland naar een gereserveerde jeugdherberg ga. We eten een pizza en maken een wandelingetje door de stad. Op de Plaza de Republica zien we dan zowaar de eerste tekenen van het Forum in de vorm van een biertent met een muziekband. Een eerste klas kroeg aan datzelfde plein schenkt een goed glas bier en wijn en bood bovendien een fijne ambiance voor kunstenaar en schrijvers van allerlei slag. Althans zolang zij in goede doen zijn. Henk, die dit moment uitkoos voor een rondje, was in één klap 23 euro lichter.

Een zee van stands

We vertrekken donderdag 7 november bijtijds via een broodjeszaak met de bus naar het conferentiecentrum, dat direct grenst aan de Fortezza da Bazzo, waar het allemaal gaat gebeuren. Bij de inschrijfbalie staan op dat moment al zo'n duizend mensen op hun beurt te wachten. Dankzij de twee kwartiermakers van de club "de Wereld is niet te koop", die de busreis organiseerde, blijft ons die marteling bespaard. We zwerven nog wat rond en gaan naar de conferentie: Rights, citizenship and democracy. De hal is zeker 300 meter lang, met duizenden stoelen. In korte tijd passeert een groot aantal inleiders. Alles wordt simultaan vertaald, maar veel van de inhoud ontgaat me eenvoudig. Ik zie enkele bekende gezichten en hoor flarden van stellingen en verklaringen over armoede en sociale uitsluiting, het ontnemen van (burger)rechten aan migranten en van 'een probleemdefinitie als eerste stap in de richting van (geïnstitutionaliseerde) uitsluiting'. Oproepen om gezamenlijk te strijden. Ik hoor dat rechtelozen en uitgeslotenen moeten kraken, verzeild raken in precaire arbeidsomstandigheden en als een soort outcasts de wereld tegemoet treden.

Een Belg spreekt van 23 miljoen werklozen in Europa en een toename van de 'precarisering' van werk. Over een 'workfare' regime en de afbraak van oude rechten onder de neus en met instemming van de grote vakbonden. Vervolgens het verhaal van een burgerlijk ongehoorzame Fin. Het Noord Europese sociale model blijkt niet zo ideaal als wel wordt voorgesteld. Ook in Finland is uitsluiting aan de orde van de dag, is dakloosheid en zwerven een groeiend probleem. Vluchtelingen en andere 'ongewenste' migranten worden opgesloten in afgekeurde gevangenissen. Tegen die misstanden wordt op de dag van de nationale onafhankelijkheid actie gevoerd. Volgens de spreker heeft ook in Finland de sociaal-democratie slechts oog voor 'nuttige' mensen die beantwoorden aan het beeld van de gehoorzame fabrieksarbeider.

Een volgende toespraak schetst het perspectief van migratie via uitzendbureaus uit het land van herkomst en - via de regels van de Wereldhandelsorganisatie - het betalen van deze werkers volgens de normen van het thuisland. De laatste spreker die ik nog kan volgen, vraagt aandacht voor de huisvestingproblematiek. De overheden trekken zich terug ten gunste van commerciële uitbaters van de woningnood. Het aantal daklozen stijgt en in sommige steden van Europa zien we de terugkeer van krottenwijken.

Als mijn blaas ook nog begint op te spelen, houd ik de bijeenkomst voor gezien en neem een kijkje op het terrein. In een belendend gebouw is op drie op elkaar gebouwde etages, elk een hectare groot, een zee van stands ingericht. Het is te veel om op te noemen. Overwegend socialistisch, links en gevestigd, met nog meer spandoeken, pamfletten, affiches en boeken in het Italiaans. Ik koop een Turkse button tegen de oorlog in Irak.

Keuzes op elk moment

Pontificaal voor de uitgang van het Fortezza staat de actiebus van het Autonoom Centrum met al hun affiches en kaarten. Ed en Rens doen goede zaken. Met een broodje in de ene en een bekertje wijn in de andere hand loop ik een kilometer of twee naar de HUB, een gekraakt complex. De inrichting is op dat moment nog in volle gang in een zaal met internet aansluitingen en een bar. Inmiddels zijn al wel drie van de vijf zalen door slapers gekraakt. Daarom is nog slechts één ruimte over voor de workshops, waarvan de meeste nog niet zijn aangekondigd.

Terug bij de Fortezza ben ik de weg kwijt en raak verzeild in een bijeenkomst georganiseerd door de Italiaanse syndicale groep COBAS. Halverwege de zaal, met zo'n 200 aanwezigen, staan tolken voor verschillende talen. Ik beluister opnieuw een groot aantal gelijkluidende en soms ook obligaat klinkende oproepen tot Europese samenwerking. En over het verraad van de gevestigde vakbonden. Het meest concrete voorstel dat ik hoor, is om de veiligheid en gezondheid van werkers in werkplaatsen aan de kaak te stellen.

Als ik 'thuis' in de jeugdherberg mijn aantekeningen uitwerk, komt Anke van Vliet, van Vrouwen en de Bijstand, klagen over het snurken van haar collega Sjanet.

De voorbereiding van onze delegatie was moeizaam verlopen. Voor een deel het gevolg van de jammerlijke gezondheidsklachten van Piet van der Lende. Hij blijft thuis voor medisch onderzoek. We hebben nu zelfs geen kopietjes van onze teksten mee. De layout was klaar, maar de apparatuur van de Bijstandbond was door virussen en ander onheil ontregeld. Als delegatie zijn we overigens nergens als spreker ingeroosterd, we 'consumeren' de inbreng van anderen. Het aanbod daarvan is overweldigend. Op elk moment is er keuze tussen conferenties en workshops, 's middags en 's avonds zijn er seminars, workshops en presentaties.

Demonstratie van mijn leven

Al typend stel ik tot mijn schrik vast dat het ESF nog maar anderhalve dag duurt. Ik heb nog nauwelijks iemand ontmoet met een vergelijkbare praktijk van wroeten in en rond precaire arbeid en de strijd met, van en voor illegale arbeiders. Van de workshops is erg weinig bekend. Er is een titel, een zaal en soms de naam van de organisator en een aanduiding van de voertaal. De informatie over de seminars en conferenties is uitvoeriger, maar de kans om contacten aan te knopen is klein.

Ik bezoek vrijdag 8 november twee grote bijeenkomsten. Over democratie en een sociaal Europa en in de middag woon ik de Assemblee van Uitgeslotenen bij van de Euromarsen. Die Assemblee, met nu ook een grote delegatie uit Polen, is vooral een voorbereiding op de vergadering van de Europese Sociale Bewegingen op zondag, dus na het programma van het Forum. De parolen voor een sociaal minimum en voorstellen van actiedagen worden allemaal aangenomen. In de wandelgang ontmoet ik Jean Guy Dufour, een schrijver van een boekje in het Frans over precaire arbeid en trekker van een netwerk rond 'precariteit' in Parijs. Door de drukte komen we niet tot een gesprek. Hij vraagt nog naar mijn bijdrage aan een geschrift dat binnenkort moet verschijnen en ik beloof mijn stinkende best te doen.

Zaterdagochtend, 9 november, ben ik op een massabijeenkomst over water, lucht en energie. Over natuurlijke hulpbronnen die aan eenieder in gelijke mate zouden moeten toekomen. Ik word hier voor het eerst blij getroffen door het samenkomen van standpunten over en analyses van de milieuproblematiek die immers altijd ook een sociaal-economische dimensie kent en terecht gekoppeld wordt aan sociale rechten.

Met goede zin sluit ik me rond het middaguur aan bij de grootste en leukste demonstratie uit mijn leven. De tocht voert langs het gekraakte complex en ik sluip er nog eventjes binnen. Daar hoor ik nog een staartje van de oproep van de jongens van de Corporate Europe Observatory om belangenverstrengeling in Europa bloot te leggen. Ze geven uitleg bij een indrukwekkende atlas van de Europese machten. Terug in de stoet ontmoet ik zowaar toch een paar Nederlanders. Ik besluit langs de demonstratie te lopen. Nooit heb ik zoveel mensen zo uitgelaten en vrolijk zien demonstreren. Zoveel jonge mensen ook, dat geeft een enorme kik.

Jan Müter
(Stichting Searchweb, deelnemer voor het project Werkplaats Precaire Arbeid in het Nederlands Comité Euromarsen tegen armoede en sociale uitsluiting)