nr. 116
dec 2003

welkom
edities
inhoud

Solidariteit

De Socialistische Partij en de vakbeweging

De banden worden steeds sterker

De grootste happening voor vakbondsleden in Oss is toch wel de, door het plaatselijk vakbondsplatform georganiseerde, jaarlijkse debatavond met kopstukken uit de vakbeweging. Dit jaar kwamen Doekle Terpstra en Henk van der Kolk. Met het eerste referendum van de FNV net achter de rug moest het natuurlijk over het najaarsakkoord gaan. Met Jan Marijnissen als gespreksleider en aan tafel Jan de Wit - ook lid van de Tweede Kamer voor de Socialistische Partij - lag het er dik bovenop dat het een SP avondje werd. Verschilt nou zo'n 'grote debatavond' erg veel van een gemiddelde vakbondsvergadering? Nee, niet wat de inhoud betreft. Wel zijn er veel meer vrouwen aanwezig.

Vraag aan Jan Marijnissen, waarom doen jullie dit?

Antwoord: "We doen het elk jaar." Nog een vraag. "Ja maar, nou zitten we hier een beetje te hakketakken op de onderdelen van een najaarsakkoord, wat hebben we daar aan? Zouden we het niet moeten hebben over het 'waarom' van de bezuinigingen?" Marijnissen: "Jullie van Solidariteit moeten maar eens zorgen dat in Leiden ook zoiets gebeurt."

Eigendomsverhoudingen

Afijn, de gespreksleider blijkt snel gepikeerd en snoert de mond van de vragensteller.

Intussen bezigt Van der Kolk stoere woorden, zoals "dat vind ik echt gelul!". En minder stoere: "we staan met de rug tegen de muur; we zijn het actievoeren misschien wel verleerd." Terpstra herhaalt voortdurend dat hij elders mensen heeft overtuigd van de noodzaak van het najaarsakkoord en dat wordt op zich een argument. Verder wil hij graag aan het stuur blijven. Nog één mooie bekentenis van Terpstra als hij op één van de haken en ogen van het akkoord gewezen wordt: "Daar zit een punt van kwetsbaarheid in."

De vakbondspolitiek van de SP wordt vooral gekenmerkt door optimisme. Zo'n goed georganiseerde en mooi aangeklede avond in Oss is mogelijk vooral bedoeld om aan de vakbeweging duidelijk te maken dat de partij haar belangrijk vindt. Het lijkt op een ritueel en Marijnissen bevestigt dat eigenlijk: 'we doen dit elk jaar'. Echt lekker rammen op het magere democratisch gehalte van de vakbeweging, kom je de hele avond niet tegen. Evenmin wordt gehamerd op het ontbreken van een sociaal-economisch alternatief dat de vakbeweging zou moeten hebben.

In de Kernvisie van de SP staat het belang aangegeven van de vergroting van de zeggenschap over de economie door democratisch gekozen organen. Een voorwaarde daarvoor is een structurele uitbreiding van de zeggenschap in de bedrijven. Deze kan gerealiseerd worden door wetgeving en belastingheffing, maar ook door verandering van de eigendomsverhoudingen. Vooral dit laatste kan een mooi discussiepunt zijn voor progressief Nederland en eindelijk een vervolg op "Breien met een rode draad" van de Industriebond NVV in 1977 en de laatste sociaal-democratische 'zeurpot' in de vakbeweging, Arie Groenevelt.

Optimisten

Senator Tiny Kox van de SP schrijft in het blad Helling van GroenLinks (2003, nummer 3), vlak voordat het najaarsakkoord een feit is, dat de vakbeweging in potentie nog steeds beschikt over een grote macht en een geweldige achterban. Het is zaak om de vakbond, zijn leden en de samenleving daarvan weer overtuigd te doen raken en die macht op het juiste moment op de juiste thema's in te zetten. "Aan nederlaagstrategieën heeft mijn partij nooit gedaan de laatste vijftien jaar. Wij zijn optimisten voor de toekomst - omdat we denken realisten in het heden te zijn."

Wim van Dorst, lid van de gemeenteraad voor de SP in Oss, leraar in het technisch onderwijs, voorheen vakbondsmilitant (Vlaams voor kaderlid) bij Philips is zo'n optimist die tegelijkertijd met zijn benen op de vloer staat. Hij laat dat horen in het commentaar op een demonstratie in Eindhoven tegen het asociale beleid van Balkenende/Zalm. "Als je hoort wat hier over de vakbeweging gezegd wordt, sta je met je oren te flapperen. De kaderleden kijken elkaar in ongeloof aan. Moet deze vakbeweging het sociaal gezicht van Nederland redden? De grootste maatschappelijke organisatie past zich telkens aan op 'minder overheid, minder sociale voorzieningen, meer voor jezelf'."

"Je moet wel een tik hebben, wil je dit volhouden", zegt Wim. Zijn rotsvaste geloof dat de mensen toch voor het goede zullen kiezen en zijn vertrouwen in de maakbaarheid van de samenleving zijn onder andere gestoeld op de electorale sprongen die de SP heeft doorgemaakt in Oss. "Toch overkomt het ons dat we voor het openhouden van ons ziekenhuis moeten vechten in een land dat nog nooit zo welvarend is geweest."

Wim is één van de initiatiefnemers van het jaarlijkse grote debat in Oss. Het past in zijn opvatting om met kaderleden, leden en de vakbondsleiding een open debat te blijven voeren. Dat betekent ook dat bij de SP geen enkel haar op het hoofd er aan denkt om een eigen vakbond op te richten of zelfs maar een oppositionele groep vorm te geven. Zijn ervaringen als lid van Arbeidersmacht zou juist op het tegendeel wijzen. Arbeidersmacht was bij Philips minstens zo sterk als de bonden en Wim werd unaniem tot voorzitter van de kadergroep gekozen.

Gevraagd naar het politieke alternatief voor de vakbeweging, antwoordt Wim: "Je moet de lat niet te hoog leggen, anders word je sikkeneurig. We hebben al een boel bereikt. Kijk maar hoe nederig je je vroeger als arbeider moest gedragen. Er is zeggenschap en de veiligheid op het werk is verbeterd."

Solidariteit

Ook Jan van Schaik - kaderlid van FNV Bondgenoten bij Hoogovens, waar hij de kolen en ertsen lost, en gemeenteraadslid voor de SP in Alkmaar - ziet een optimistisch licht in de vakbondsduisternis. "We hebben twintig jaar een vakbondstop gehad die dacht dat de bonden een soort ANWB zijn. Bestuurders die te veel bezig zijn met alleen maar CAO's en zich vooral niet uitspreken over de sociale samenhang in de maatschappij. Daarmee heeft de vakbeweging ook leden gekweekt die zich niet meer in de eerste plaats door solidariteit laten inspireren. Er is een 'ik maatschappij' ontstaan en daarin is geen rol meer voor de vakbeweging weggelegd, behalve dan leuren met kortingsbonnen voor ponypark Slagharen. Na twintig jaar afbraak, gaan we nu weer opbouwen."

Dat gaat volgens Jan vooral gebeuren door scholingen in de afdelingen van de SP. "We zullen elkaar goed moeten informeren over de samenhang in de maatschappij en de plek van de economie daar in. Een vakbond zal zich moeten inzetten voor een andere maatschappij, omdat binnen het kapitalisme de belangen van de arbeiders niet gediend kunnen worden. Er lijken wel veel veranderingen te hebben plaatsgevonden, zo heb ik het beter dan mijn vader. Maar dat zijn alleen maar sociaal-democratische veranderingen. Als het wat minder goed gaat met het kapitaal, is de arbeider nog altijd de sigaar. Er is nog altijd een arbeidersklasse. De solidariteit had bewaard moeten blijven. Dat had gekund als de vakbond zich meer opgesteld had als een beweging van de arbeidersklasse en niet als een beweging die het kapitalisme zo hier en daar wel ziet zitten."

Ook het vakbondswerk van de SP kan meer nadruk gebruiken op de samenhang tussen groepen arbeiders. Jan: "Als er bij voorbeeld een actie van de SP is bij een ziekenhuis, zie je dat gebeuren door onze leden die in de zorg werkzaam zijn. Maar zo'n ziekenhuis is ook van belang voor arbeiders van Hoogovens of Philips. Uiteindelijk ben je met z'n allen bezig een maatschappij op te bouwen en zo werk je eigenlijk allemaal voor dezelfde baas."

Hoger belang

Bij deze opvattingen en activiteiten dringt zich de vraag op naar de visie op de verhouding tussen bond en partij.

In de woorden van Piet de Ruiter, lid van de Tweede Kamer voor de SP, is dat in één zinnetje weer te geven. "De partij dient een hoger belang, maar we maken wel allebei deel uit van de emancipatie van de arbeidersbeweging." Piet is er niet zo'n voorstander van om die verhouding diepgaand uit te spitten. "Op dit moment zitten we meer in onze maag met de verdeeldheid in de vakbeweging, zoals die naar voren kwam in de uitslag van het referendum. Dat is triest. De banden van de SP met de vakbeweging worden steeds sterker. Merkwaardigerwijs bouwt dat zich met bonden van het CNV beter op, mogelijk omdat wij voorstander zijn van een brede vakbeweging, waarin ook internationale solidariteit een belangrijke plaats inneemt. We zijn natuurlijk ook de vierde partij in grootte en zijn een graag geziene gast op bondsvergaderingen van beide vakcentrales. Ons beleid is niet om SP'ers op posities binnen de vakbeweging te manoeuvreren, maar op natuurlijke wijze worden die langzamerhand toch verworven.

Sinds een jaar of twee kent de SP weer bedrijvenwerk. Dat moet je zien als een denktank van actieve SP'ers. We wisselen kennis uit en doen scholingen. Dat loopt beter dan ooit. We willen ons blad Solidair dan ook wat frequenter gaan uitgeven."

Frans Geraedts

Demonstratie Keer het Tij, tegen Balkenende/Zalm, Amsterdam 20 september 2003 - foto Ab de Wildt