nr. 116
dec 2003

welkom
edities
inhoud

Solidariteit

Verzet tegen Balkenende/Zalm - Keer het Tij (1)

"Honderdduizend bondsleden bleken bereid tot actie"

"Ons programma is bewust heel globaal en beknopt. Het is eigenlijk een oproep die wel of niet onderschreven kan worden. Met als kern: de afwijzing van de politiek van het eerste en tweede kabinet Balkenende. Organisaties die daarmee instemmen, kunnen zich aansluiten. Dat zijn er nu ruim 350 die als het ware elk een alternatief voor die politiek vormen en zo de oproep uitwerken."

Aan het woord is René Danen, één van de initiatiefnemers van Keer het Tij. We praten met hem over wat 'een platform' genoemd moet worden. Geen organisatie met individuele leden, statuten en een waterdicht programma. Geen geformaliseerde, interne structuur die 'de oplossing' voor allerlei maatschappelijke problemen aandraagt. "Keer het Tij bouwt een progressieve beweging op, waarbij de aangesloten organisaties de infrastructuur vormen. Op basis van het 'nee' tegen Balkenende brengt Keer het Tij een zo breed mogelijke bundeling van groepen en mensen bij elkaar om het verspreide protest zichtbaar te maken. Wat de afzonderlijke organisaties niet kunnen, bijvoorbeeld 25.000 mensen bijeenbrengen in een demonstratie, kan gezamenlijk via Keer het Tij wel."

Politieke partijen

Keer het Tij is geboren uit de politieke sfeer na de opkomst en dood van Fortuyn, waarin 'rechts' de macabere toon zette van doodstraf en verwijderkampen en 'links' intimideerde met dreigtelefoontjes, gesis en haatmails.

René - "De naam was er nog niet, maar wel de overtuiging dat een hoorbaar en zichtbaar tegengeluid nodig was. De sfeer was zo aangescherpt dat bij de eerste persconferentie bewaking overwogen is."

Na die beginperiode in een gepolariseerd Nederland en met een krimpende LPF is er weer een 'gewone' regering, zij het neoliberaal en neoconservatief. Keer het Tij is inmiddels anderhalf jaar verder en het lijkt er op dat de bonte verzameling radicale organisaties overvleugeld wordt door parlementaire politieke partijen als GroenLinks en de Socialistische Partij. Daarnaast is niet voor iedereen de deelname van de Partij van de Arbeid geloofwaardig, zeker na de mislukte poging om in de regering te komen en ook met forse bezuinigingen.

René - "Nee, dat is niet de situatie. De partijen hebben dezelfde stem als elke andere organisatie, bovendien werken we zo veel mogelijk met consensus. Daar komt nog eens bij dat veel organisaties in een haat/liefde verhouding met politieke partijen staan. Dat garandeert voldoende tegenwicht. Wel is de komst, vorig jaar zomer, van de Partij van de Arbeid stevig besproken. Paars was niet geliefd. Maar zo lang Balkenende bestreden wordt, is iedereen welkom; landelijk zijn de contacten niet intensief, lokaal is dat meer het geval. Daarbij zijn buitenparlementaire activiteiten wezenlijk en die zien we toenemen. Tijdens de verkiezingen na Balkenende I zijn de verhoudingen duidelijk gehouden door de partijen een waarnemersstatus te geven. Keer het Tij moest geen verlengstuk kunnen worden van de verkiezingscampagnes."

Lokale organisaties

De demonstratie van 20 september jongstleden kende een onverwacht massale deelname. En ook een zeer gevarieerde deelname die uitdrukking gaf aan het grote aantal aangesloten organisaties. Daar zijn heel wat plaatselijke, kleine groepen bij die zich met een specifiek vraagstuk bezighouden. In die breedte en de plaatselijke worteling ligt de kracht van Keer het Tij. De vraag is of de onderlinge samenhang sterk genoeg is om die kracht verder te ontwikkelen.

René - "Keer het Tij is geen instituut en wil het ook niet worden. Aan een open structuur en werkwijze is behoefte, niet aan reglementen en verboden. Maar we zijn er wel om te blijven, in ieder geval de periode van deze regering. We zijn een beweging die gevormd wordt door al die organisaties, klein of groter. Zij verenigen zich in hun kritiek op de neoliberale politiek, niet alleen in Nederland. Op vele gebieden en allemaal met hun eigen activiteiten. Landelijk vormen zij een breed spectrum, waarmee we zoveel mogelijk mensen en groepen willen bereiken. Plaatselijk hebben zij hun eigen thema's en werkterrein, dat geldt ook voor landelijke organisaties als Milieudefensie en Nederland bekent Kleur.

Gemeenschappelijk in de afwijzing van het kabinet Balkenende/Zalm, breed in de schakering van vele activiteiten en alternatieven.

Daarnaast hebben zich uit bestaande groepen twintig lokale Keer het Tij platforms gevormd die op 18 december hun eigen acties voeren. Dus niet bepaald of geleid vanuit Amsterdam. Die acties zullen de onderlinge samenhang laten zien en kunnen de beweging uitbreiden en versterken."

Samenwerking FNV

Tot op de televisie hebben we kunnen zien dat vóór 20 september over Keer het Tij heel wat scepsis aan de top van de FNV bestond. Zowel over de samenstelling als over de kracht om te mobiliseren. Argwaan: wie zitten er achter? Wantrouwen: lukt een demonstratie wel? Daarin is verandering gekomen, op 22 september vingen we op dat de Federatieraad van de FNV samenwerking zoekt. In de weken voorafgaand aan het najaarsakkoord was daar af en toe wat van te zien en begin november werd bekend dat de FNV meedoet aan de actiedag van 18 december. Het is nog voorzichtig geformuleerd, maar de woonafdelingen en plaatselijke afdelingen van de FNV bonden worden "van harte" gewezen "op de mogelijkheid om op lokaal niveau samen te werken met Keer het Tij aan lokale acties tegen het kabinetsbeleid". Wat zijn de verwachtingen bij Keer het Tij?

René - "De FNV is aangetrokken door ons succes en daar zijn we blij mee. Na 20 september sloeg de stemming om. De FNV heeft geweldige mogelijkheden om mensen te mobiliseren, vooral op het sociaal-economisch terrein waar zwaar bezuinigd wordt. Voor het akkoord spraken we al af bij een eventuele mislukking samen een landelijke actie, bijvoorbeeld een demonstratie, te organiseren. Kijk, ik zie de uitslag van het referendum zo dat ruim honderdduizend bondsleden actie willen voeren en die moeten we op straat zien te krijgen. Er is immers steeds gezegd dat een 'nee stem' actiebereidheid betekende. Daarna leek met het akkoord de rare situatie te ontstaan dat de problemen met dit 'horror kabinet' opgelost waren. Donderdag 18 december is een prima moment om het tegendeel te bewijzen."

Keer het Tij zal de acties van de vakbonden gevolgd hebben en soms was er ook sprake van samenwerking. Welke indrukken zijn daarbij opgedaan?

René - "In de eerste plaats vond ik de campagne niet consequent en de verhouding informatie/actie onduidelijk. Veel activiteiten leken op het laatste moment georganiseerd. Van het bijgestelde besluit om geen acties bij de spoorwegen te voeren, ging weinig daadkracht en zelfvertrouwen uit. Ik snap ook niet dat er geen relatie werd gelegd tussen arbeidsvoorwaarden en de kwaliteit van het openbaar vervoer, de gezondheidszorg, het onderwijs, enzovoort. Op die manier zou veel meer aanvaarding voor acties en stakingen opgebouwd kunnen worden. In de tweede plaats wordt te veel via de oude kanalen gemobiliseerd. De informatieverstrekking loopt nauwelijks meer via de werkvloer. Het gaat steeds meer om de middelen van massapubliciteit."

Hoe serieus is de bereidheid tot samenwerking van de FNV te nemen als tegelijkertijd met organisaties als NOVIB een 'nieuwe dialoog' wordt aangegaan waaruit acties moeten komen?

René - "Van dat soort contacten lig ik niet wakker. Via Milieudefensie zijn wij ook uitgenodigd. De acties die ik van de grote non-gouvernementele organisaties verwacht, zijn bijeenkomsten en advertenties. En die hebben ook een belangrijke functie. Bovendien is de kritiek op het kabinet, zoals dat heet, genuanceerd. Uiteraard is de FNV vrij aan dat soort initiatieven mee doen, maar ik was wel een beetje verbaasd toen direct na de uitslag van het referendum die dialoog ter sprake kwam in het kader van te voeren acties."

Europa

Keer het Tij is een 'platform', geen gelegenheidscoalitie en bouwt aan een duurzame progressieve beweging. Hoe gaat het na 18 december verder en hoe krijgt daarin de samenwerking met de FNV gestalte?

René - "Onze geslaagde oproep om deel te nemen aan het Europees Sociaal Forum, half november gingen we met zeven bussen uit verschillende steden naar Parijs, is een goed voorbeeld van wat we de komende tijd zullen doen. Natuurlijk zal daarover gedebatteerd worden en volgend jaar is er weer een Prinsjesdag, Keer het Tij zal zich ook profileren als een deel van de anders-globaliseringsbeweging. Bovendien komen de Europese verkiezingen er aan, waarschijnlijk het referendum over de Europese grondwet en als klap op de vuurpijl vervult Nederland volgend jaar het voorzitterschap. De laatste jaren is ook het Europees Verbond van Vakverenigingen bij verschillende gelegenheden op straat te vinden geweest en neemt ook de betrokkenheid van de FNV toe. Denk maar eens aan de internationale staking van de havenarbeiders tegen de afbraak van hun rechtspositie onder leiding van de Europese Commissie. In januari gaan we over al deze onderwerpen met de FNV praten.

De FNV heeft geweldige mogelijkheden om mensen te mobiliseren, vooral op het sociaal-economisch terrein waar zwaar bezuinigd wordt.

Weliswaar zijn de Eurotoppen tegenwoordig alleen maar in Brussel, maar bijvoorbeeld een bijeenkomst van de ministers van Verkeer in Nederland is een mooi aangrijpingspunt voor bijeenkomsten en acties. Op deze manier zullen thema's als vervoer, milieu en migratie evenzeer aan de orde komen als sociaal-economische vraagstukken.

Keer het Tij heeft met een linkse grondslag een brede uitstraling opgebouwd die ook door de media erkend wordt. Op die twee pijlers gaan we verder."

Hans Boot

Zie: http://www.keerhettij.nl