nr. 116
dec 2003

welkom
edities
inhoud

Solidariteit

Het Europees Sociaal Forum in Parijs - impressies

Veel vragen over 'hoe verder'

Het tweede Europees Sociaal Forum vond plaats op vier plekken in Parijs, waaronder drie gemeentes die al decennialang door de Communistische Partij van Frankrijk (PCF) worden bestierd. Waarschijnlijk is dat tevens het meest in het oog springende verschil met het eerste Forum in Florence. Door de spreiding van de 50.000 deelnemers ontbrak de zindering die de lucht boven het Italiaanse Fortezza drie dagen lang tekende met enthousiasme en strijdvaardigheid.

Tijdens de afsluitende demonstratie op zaterdag 15 november 2003, waaraan 100.000 mensen deelnamen, ontbrak een gevoel van urgentie. Voor een deel zal dit gelegen hebben aan de brede en vage leus "Voor een Europa van rechten in een wereld zonder oorlog". Maar misschien was het ook een uiting van de desoriëntatie die de deelnemers en deelneemsters van tijd tot tijd ondergingen.

Mobilisatiedag

Een ander opvallend verschil was het grote aantal sociale thema's en de aandacht voor Europa. Een goed deel van de in totaal meer dan vijfhonderd debatten behandelde de achtergronden van en de strijd tegen de privatisering van allerhande overheidsdiensten, de herstructurering van de arbeidsmarkt, de ophanden zijnde 'Grondwet' en de aftakeling van de sociale zekerheidsstelsels in en door de Europese Unie. Onderwerpen die belangrijk zijn voor de verdere opbouw van een Europese sociale beweging tegen het neoliberale Europa. Direct na het Forum kwam dit tot uitdrukking in het uitroepen van 9 mei als mobilisatiedag voor een ander Europa. Op die dag is in Rome de ondertekening voorzien van de Europese Grondwet, waarin het neoliberalisme is verheven tot officiële doctrine van de Europese Unie.

Deze sociale kwesties lijken voor een groot deel van de anders-globaliseringsbeweging van minder belang te zijn dan onderwerpen die bij de onderhandelingen van de Wereldhandelsorganisatie in Cancun afgelopen september aan de orde kwamen of de oorlog in Irak. Voor een deel is dit begrijpelijk, doordat minder pasklare antwoorden te formuleren zijn en grote(re) meningsverschillen bestaan. Dit onderscheid in de meer klassieke Noord/Zuid thema's en de uitdagingen waarvoor we in Europa staan, leek zich ook te manifesteren in de samenstelling van de deelnemers. Was vorig jaar de deelname van jongeren opvallend, in Parijs lag de leeftijd hoger.

Eén van de markantste stappen vooruit is waarschijnlijk gemaakt door de drieduizend vrouwen die het Forum openden in een Assemblee voor de rechten van de vrouwen in Europa.

Nieuwe structuren

Een discussie die bijna door alle debatten liep, was de vraag hoe de anders- globaliseringsbeweging zich verder zou moeten ontwikkelen. Een beweging die 50.000 mensen bij elkaar krijgt om drie dagen te discussiëren en 100.000 mensen op de been brengt, dient zich ook politiek te manifesteren om de eisen te kunnen doordrukken, vinden steeds meer mensen. Hier tegenover staat de groep die elk geloof in de georganiseerde politiek verloren heeft en betoogt dat de beweging juist zo groot is door haar ongestructureerde karakter. Het is een uitdagende opdracht dit noodzakelijke debat goed te voeren. In de eerste plaats, omdat bijna vanzelfsprekend de 'ongestructureerden' aan de bestaande overleggen minder deelnemen. In de tweede plaats, omdat de ontwikkeling van een politiek verlengstuk aan de beweging onmiddellijk de vraag oproept hoe daaraan vorm gegeven moet worden. Binnen bestaande of via nieuwe structuren? Radicaal of reformistisch? Europees of nationaal, of beide?

In de publieke opinie wordt het Europees Sociaal Forum terecht gezien als een verwerping van het neoliberale project dat Europa is geworden. En dan? Zal het de landelijke, sociale bewegingen lukken in de aanloop naar 9 mei en op de dag zelf tot een grote mobilisatie te komen? En een meer algemene vraag is of het Forum, dat tenslotte een verzamelplaats is van al deze nationale en Europese sociale bewegingen, zich verder zal ontwikkelen. Zal het volgende jaar in Londen een instituut zijn geworden of worden nieuwe participatievormen 'uitgevonden'?

Saskia Boumans
(werkzaam bij TIE Amsterdam)