nr. 4
mar 1984

welkom
edities
inhoud

Solidariteit

Buitenland

Britse grafische bond in strijd tegen 'worgwetten' Thatcher- regering

De Britse kranten stonden er vol van, einde vorig jaar. Voorzover ze uitkwamen tenminste, want de vakbond van drukkers en zetters, de NGA (National Graphical Association), was in aktie. Gewikkeld in een levensgroot konflikt met een tot dan toe onbekende ondernemer in Noord-West-Engeland, ene meneer Eddie Shah. Een konflikt dat z'n eigen grenzen ver te buiten ging, en grote implikaties dreigt te hebben voor de vakbondsstrijd aan de overkant van Het Kanaal. Voor het eerst werden de wetten in praktijk getest, die de Thatcher-regering in 1980 en 1982 invoerde om de macht van de vakbonden te beperken. De Tories, de rechtse konservatieve partij die de meerderheid heeft in het Britse parlement, gingen de verkiezingen in onder de leus 'Wie is de baas in Engeland?' Het offensief tegen de vakbonden die ze klein willen krijgen, is nu keihard ingezet.

Net als in Nederland met de ambtenarenakties in diezelfde tijd gingen rechters een hoofdrol spelen in het konflikt. Ze schreven de ene boete na de andere uit. Geen symbolische bedragen, maar een som die opliep tot 675.000 Engelse Ponden. Op het hele vermogen van de deftige 'Association' werd beslag gelegd.

In Warrington, de plek waar het konflikt begon, werd in de nacht van 29 op 30 november een ware veldslag geleverd tussen de Engelse ME en duizenden demonstranten die aan de picketline deelnamen.

Binnen de grafische sektor was de solidariteit groot. Fleet Street, de straat in Londen waar alle grote landelijke kranten gevestigd zijn, ging 48 uur plat. NGA- en SOGAT- (de andere bond van werknemers in de grafische industrie die de niet-vakmensen organiseert) leden kwamen in grote getalen met speciale bussen en treinen naar Warrington om de picketline te versterken. De rest van de bonden was nogal aarzelend. Uiteindelijk liet de meerderheid binnen de TUC, de overkoepelende vakcentrale, het afweten en durfde steun aan een algemene staking van de grafici, gepland op l4 december, niet aan.

Een - trieste - balans van het verzet tegen de 'worgwetten' van de Tories en enkele achtergronden.

De closed-shop

In Nederland kent alleen de grafische industrie het verplichte lidmaatschap: ondernemers en werknemers moeten lid worden/zijn van de respektievelijke organisaties. Een regeling op het nivo van de bedrijfstak. De Britse traditie kent - niet alleen in de grafische industrie maar in vrijwel alle sektoren - de 'closed-shop'. Een overeenkomst tussen bonden en ondernemers die per bedrijf gesloten wordt en de machtsverhoudingen vastlegt waarbinnen wordt onderhandeld over CAO's, lonen en arbeidsvoorwaarden. Zo'n overeenkomst gaat vaak verder dan alleen de verplichting om vakbondslid te worden, maar betekent in z'n sterkere vormen dat de vakbond in feite de arbeidskracht verkoopt aan de ondernemer: vakatures opvult volgens eigen wachtlijsten en kriteria (en/of vriendjespolitiek) en de dienst uitmaakt op de werkvloer. De bonds-official in het bedrijf (normaal 'shop-steward' geheten, maar in het grafische naar oud gebruik - de tradities gaan terug tot de gilde tijd - 'Father of Chapel' geheten -'mothers' zijn er naar diezelfde traditie niet veel...) is in feite de manager van de produktie.

De closed-shop belichaamt de macht van de bonden, en is één van de eerste doelen waar de Tories hun pijlen op gericht hebben met hun wetgeving en een begeleidende kampagne voor het 'individuele recht' van werknemers om al of niet lid van een bond te worden.

Het konflikt in Warrington

Bij het konflikt in Warrington was de closed-shop in het geding. Eddie Shah, eigenaar van de Stockport Messenger Group, een mini-imperium van huis-aan-huis-bladen, werkt in Stockport via de gebruikelijke closed-shop-overeenkomst. Als hij uit gaat breiden naar een nieuwe vestiging in Warrington wil hij daar van af.

De NGA protesteert samen met de andere betrokken bonden (journalisten en SOGAT), onder andere door adverteerders en leveranciers tot een boykot van de bladen op te roepen en het werk voor de Messenger-group besmet te verklaren. In juli leggen werknemers van het eerste bedrijf in Stockport het werk neer. Shah gaat naar do rechter en zijn eerste klacht wordt toegewezen: 50.000 Pond boete voor de NGA. Ondanks dat wordt onderhandeld en bijna een - een closed-shop - akkoord bereikt; Maar Shah wil de zes overgebleven NGA-stakers van de zetterij in Stockport niet meer in dienst nemen. Voor de NGA is dat een breukpunt. De zes mogen geen slachtoffer worden van de aktie. Zo eskaleert hot konflikt.

Logo NGA

De nieuwe technologie

Een andere achtergrond bij de aanvallen op de closed-shop is do automatisering die in de grafische industrie oprukt. Het beeld dat ook in Nederlandse kranten graag overgebracht wordt, is dat de NGA met z'n oude tradities daar een windmolengevecht tegen levert. Inderdaad is ze erin geslaagd de introduktie van nieuwe technieken bij de landelijke bladen nog steeds tegen te houden.

Dat heeft de echt Engelse kuriositeit opgeleverd van een produktieprocedé op Fleet Street, dat je hier en elders alleen nog in het museum tegenkomt. Maar Fleet Street is niet de héle Engelse grafische industrie, al is het wel hèt machtsbolwerk van de NGA en droomt iedere drukker en zetter ervan z'n loopbaan ooit nog eens daar te beëindigen. In de rest van de bedrijven wordt wél met de nieuwste machines en methodes gewerkt. De provinciale kranten zijn ook veel moderner.

Daar heeft de NGA zijn machtspositie ingezet om binnen de nieuwe technieken voet aan de grond te krijgen en omscholingen en nieuwe mogelijkheden voor z'n loden te kreëren (en als dat niet lukte, zeer forse afvloeiingsbedragen). In die laatste sektor speelt nu een nieuwe automatiseringsgolf, het invoeren van komputer-tekstverwerking met direkte input, waardoor (zet)werk verdwijnt. Terwijl hierover met do ondernemers van de provinciale pers onderhandeld wordt, dreigen nu in een nieuw onderdeel van die soktor, de huis-aan-huis-bladen die do laatste jaren enorm aan het opkomen zijn, deze ontwikkelingen voorbijgestreefd te worden. Het konflikt met Shah en z'n huis-aan-huis-bladen dreigt dus ook als breekijzer te werken in de onderhandelingen over invoering van die nieuwe technologie.

Foto NGA actievoerders

Politieke draagwijdte

Deze achtergronden verklaren het belang van het Warrington-konflikt voor de grafische industrie, voor het systeem van de closed-shop en voor do NGA, die zijn machtspositie als bond ziet uitgehold.

Ze verklaren nog niet de verhitte diskussies in het Lagerhuis, in de TUC, in de media en in de hele linkse beweging. Waar het daar om draaide, was de enorme politieke betekenis van het uittesten van do nieuwe vakbondswetten van 1980 en 1982 in de praktijk. Want wetten opstellen en uitvaardigen is één ding; ze in de praktijk brengen een tweede. En dat geldt zeker voor het terrein van 'industriële aktie' zoals ze de strijd op sociaal-ekonomisch gebied in Engeland noemen.

In Nederland bestaat sinds do oorlog een sterk op centraal overleg met ondernemers en overheid gerichte vakbondspolitiek en een traditie van overheidsbemoeienis op dit terrein. In Engeland heeft de vakbondsstrijd zich altijd veel meer gedecentraliseerd in de bedrijven afgespeeld en heeft de overheid nauwelijks greep op wat er tussen ondernemers en werknemers gebeurt. Rechterlijk ingrijpen op dat terrein is al oven ongebruikelijk.

In een vorige rechtse regeringsperiode, onder Edward Heath, is ook geprobeerd de bonden via wetgeving aan bandon te leggen met de Industrial Relations Act. Dat lukte echter niet zo hard. Toen in 1972 op basis van die wetgeving vijf havenarbeiders gearresteerd worden, leidde dat tot massaal protest dat zich razendsnel over het hele land en alle bonden uitbreidde. De 'Pentonville Five' kwamen snel vrij en de Tories bliezen met hun wetgeving de terugtocht. Na de periode waarin do Labourpartij aan de macht geweest is, is nu kennelijk de tweede rondo aangebroken. Margaret Thatcher heeft opnieuw wetten uitgevaardigd om greep te krijgen op de macht en machtsmiddelen van werknemers en bonden. In 1980 met de 'Employment Act' van Prior, en in 1982 met de wet van Tebbit.

De Prior- en Tebbit-Wetten

Tekening Thatcher

Deze wetten liggen in elkaars verlengde. Ze hebben tot doel de closed-shop uit te hollen, beperken het gebied waarop akties gevoerd mogen worden en bepalen onder meer dat alleen nog direkt betrokkenen tegenover hun eigen werkgever aktie mogen voeren. Dat sluit solidariteitsakties uit (en politieke akties tegen het regeringsbeleid natuurlijk helemaal...) en legt de belangrijkste aktiemiddelen van werknemers en bonden lam. De picketline in Warrington bijvoorbeeld zou alleen door de zes betrokken werknemers met steun van hoogstens een paar bondsbestuurders gehouden mogen worden volgens die wetten. Besmet werk weigeren, of werk besmet verklaren mag niet. Oproepen tot boykot- en solidariteitsakties al evenmin. Dit alles noemt de wetgeving 'secundary action'.

De rechter beslist wat wel en niet mag, en wat erger is: heeft daartoe enorme sanktiemiddelen: er kunnen gigantische geldboetes opgelegd worden die een forse aanslag doen op de fondsen en weerstandskassen en aktievoerders/sters zijn persoonlijk aansprakelijk en kunnen de gevangenis in gaan. Bovendien kan het komplete vermogen van een bond die toch aktie blijft voeren in beslag genomen worden wegens 'contempt of court' (minachting van de rechtbank). Regelrechte dreiging met bankroet voor een bond die het waagt leden in een konflikt te ondersteunen!

Ongekend dus, een dergelijke wetgeving, en niet alleen voor Engelse begrippen. Tekenend is dan ook dat tot eind vorig jaar nog geen enkele ondernemer het gewaagd heeft naar de rechter te stappen. Er is zelfs wel eens een klacht 'afgekocht' door een 'anonieme geldgever': zo bang was men in de (ondernemers)kringen waar die geldgever gezocht moet worden, voor arbeidsonrust. Ook bij het Warrington-konflikt gingen dergelijke geruchten. Zeker is dat met name de Fleet Street-eigenaren verre van gelukkig waren met het voortvarend optreden van 'nieuweling' Shah. Ze kunnen weer opgelucht ademhalen. De schade is beperkt gebleven.

De opstelling van de TUC

Op een speciale konferentie in Wembley in 1982 had de TUC harde aktie aangekondigd tegen de 'worgwetten'. De Prior- en Tebbit-wetten zouden te vuur en te zwaard bestreden worden. Die krachtige taal is echter niet erg hard in daden omgezet.

Toen het Warrington-konflikt eskaleerde en de NGA steun zocht bij de TUC, werd die slechts aarzelend gegeven. Ook de Labour-partij hield zich opvallend gedeisd in de diskussies in het Lagerhuis. Voorzover steun gegeven werd, werd de formulering van de woorden zorgvuldig afgewogen om niet het verwijt te krijgen 'buiten de wet te treden'. Angstig zagen TUC en andere bonden (op enkele uitzonderingen na) toe hoe de fondsen van de NGA werden aangevreten.

Waarom angst en geen felle reaktie? Het feit dat de NGA traditioneel niet één van de radikaalste bonden is, en nu in de situatie kwam van zo'n voorpostgevecht, zal een rol gespeeld hebben. Zelf heeft de NGA ook niet steeds uitgeblonken in een duidelijke strategie. De verbreding van de aktie, die eerst spontaan met de staking op Fleet Street en de massale solidariteit bij de picketline in Warrington tot stand kwam, werd weer afgeblazen door die staking te beperken tot 48 uur en de picketline op te schorten om weer te gaan onderhandelen.

In 1972 was de aktie voor de Pentonville Dockers veel spontaner en direkter: de havenarbeiders gingen zelf naar Fleet Street en de spoorwegen om de aktie te verbreden en het protest was niet meer te stuiten. Zo'n spontane aktietraditie is er bij de grafici niet; zij zijn veel meer op hun eigen vakgebied gericht. Ook dat laatste zal in de aarzeling van andere bonden een faktor zijn geweest.

In ieder geval trok de TUG geen konsekwenties uit haar uitspraken van Wembley. In eerste instantie leek er steun te komen voor de algemene 24-uurstaking die de NGA voor woensdag 14 december wilde uitroepen. Een kommissie van de TUG waarin verschillende bonden vertegenwoordigd zijn gaf maandagavond steun. Door persoonlijk ingrijpen van Len Murray, de Engelse Wim Kok, werd dat op losse schroeven gezet. Dezelfde avond nog verklaarde hij op t.v. tegen de staking te zijn. De hoogste TUG -instantie werd bijeengeroepen en een krappe meerderheid stemde na een felle diskussie vóór het standpunt van Murray en tegen steun aan de NGA.

De meningen binnen de TUG liggen nog steeds verdeeld. Op het volgende TUC-kongres dit voorjaar zal de diskussie ongetwijfeld verder uitgeknokt worden.

Intussen zit de NGA met een miljoenenstrop en een blok aan het been voor verdere akties. Shah is de held van het jaar, en ondernemers en Tories lachen in hun vuistje. De closed-shop van de rechterlijke macht dreigt de dienst uit te gaan maken in arbeidskonflikten.

In Engeland en Nederland zitten we met dezelfde kater.

Ieke van den Burg
(lid van de Nederlandse Grafische Bond Druk & Papier FNV)