welkom
edities
inhoud

Amsterdamse Havenpool - strijd om een perspektief

Bond onderhandelt meer met leden dan met ondernemers

Op de werkvloer was dit uitgangspunt duidelijk. Aan de bezoldigde vakbondstop ontbrak dit klassebewustzijn. Ik ben lid van een bond, omdat arbeiders georganiseerd moeten zijn om gezamenlijk voor hun belangen te kunnen knokken. De praktijk heeft mij namelijk geleerd dat alleen de zon (voor hoe lang nog?) voor niets opgaat.

De klus moet geklaard

Strijdbaarheid en vakbeweging behoren een twee-eenheid te zijn. Dit is geen vanzelfsprekendheid meer tegenwoordig, anders zou Solidariteit, blad voor een strijdbare vakbeweging, overbodig zijn. De vakbeweging is strijdbaar, maar de mensen die de top vormen niet. Voor hen is dat we ze doen gewoon werk, sla daar de reeks artikelen in Het Parool van een paar maanden geleden maar op na. Daarin werd het haasje-over van bond naar bedrijfsleven, en andersom, uit de mond van bestuurders opgetekend. Het is een klus die geklaard moet worden en heeft niets te maken met betrokkenheid, politiek, bevlogenheid, idealen en welke term maar te bedenken is. Zij doen dat werk zonder zich om de leden te bekommeren. Wat werkgevers ervan vinden, is belangrijker. Ieder lid dat niet klakkeloos naäapt wat de mandarijnen zeggen, wordt gelijkgesteld aan kommunisten en de bezoldigden zetten zich als ridders van de ronde tafel met lijf en ledenen in om dit gevaar te bezweren. Dit alles is niet onbekend, maar het wordt anders als je het voor de zoveelste keer van heel nabij meemaakt en de inzet erg hoog is, namelijk het toekomstperspektief van havenarbeiders in het bijzonder en van arbeiders in het algemeen.

De havenwerkers hebben een lange strijd achter de rug, en waarschijnlijk ook nog voor de boeg. Het resultaat in Amsterdam is een onderhandelingsakkoord.

Leden versus boboos

Tijdens die lange weg zijn er meerdere ledenvergaderingen geweest, zowel in Rotterdam en Amsterdam afzonderlijk als gezamenlijk. Daar dienden leden hun voorstellen in die het uitgangspunt vormden voor onderhandelingen. De opkomst bij deze vergaderingen was heel groot, vaak meer dan zestig procent en soms honderd. Aan de door de leden genomen besluiten hebben de aanwezige bezoldigde bestuurders zich tijdens die vergaderingen gekonformeerd. Hun tegenargumenten waren niet overtuigend. Zelfs tot in de onderhandelingsdelegatie hebben zij zich in woorden achter de besluiten gesteld. Opnieuw konden zij de leden niet meekrijgen.

Tijdens het onderhandelingsproces echter, bleek het alternatief dat de havenarbeiders sterker kon maken, voor de bezoldigden niet bespreekbaar te zijn, evenals andere genomen besluiten. Dat alternatief was een landelijke SHB (Havenpool), waarmee vanuit het perspektief van de arbeiders zo breed mogelijk het hoofd geboden kon worden aan de aanvallen van de werkgevers en overheid. Samen met alle betrokken kollegaas en met de bond. En bedenk daarbij dat de problemen in de sektoren van de Vervoersbond FNV overeenkomstig zijn. Streekvervoer, spoorwegen, taxi, vrachtvervoer, luchthaven, havens en sleepboten, om er maar een paar te noemen, worden allemaal gekonfronteerd met min of meer dezelfde aanvallen.

Bondsdemokratie overboord

Aan ons alternatief lag de volgende visie ten grondslag: niet één voor één laten afslachten, maar gezamenlijk de strijd aangaan. Leden zijn daartoe bereid, maar bezoldigden niet. Niet onvermeld mag blijven dat ook hier uitzonderingen de regel bevestigden. Een aantal kaderleden ging mee met de bezoldigden en één van de bestuurders niet. Maar zelfs op de momenten dat alle direkt betrokkenen akkoord waren met de uitgezette lijn, zeiden en deden de bezoldigden in aanwezigheid van de werkgevers wat anders. Een aktieve boykot zou dat genoemd kunnen worden. Er was geen durf of vertrouwen om op basis van zelfstandige ideeën te onderhandelen. Bezoldigden hebben gebedeld bij de werkgevers om ook iets te mogen zeggen.

Het bondsbestuur heeft letterlijk alles gedaan om eenheid te voorkomen. Diskussies werden onmogelijk gemaakt en het hele register aan manipulatietechnieken werd opengetrokken. Het bestuur bleef de eigen koers varen. De sektorraad kwam er niet uit, ook daar waren de meningen sterk verdeeld. In Amsterdam waren er in de onderhandelingsdelegatie meningsverschillen die niet uitgepraat konden worden. In de vele ledenvergaderingen trokken de bestuurders keer op keer aan het kortste eind, maar het lukte hen verdeeldheid te zaaien en de eigen koers door te zetten. Uiteindelijk leidde dit tot een referendum. De sektorraad stond op het standpunt dat het behaalde resultaat te mager was en te veel open einden bevatte om aan de leden voor te leggen. Maar het bondsbestuur meende een eigen verantwoordelijkheid te hebben en drukte door. Alle demokratiese regels in de verschillende strukturen van de bond werden overboord gezet, met als klimax dat het bestuur weigerde op de sluitingsdatum de uitgebrachte stemmen te tellen. Gewacht werd tot het zeker was dat er voldoende voorstemmers waren.

Bijdragen partijen

Zo is er dus een 'akkoord' totstandgekomen. Elk plan heeft wel een paar goede kanten, waarvan een aantal mensen gebruik kan maken. In dit geval zouden de bijdragen genoemd kunnen worden die de verschillende partijen leveren.

Om te beginnen de bijdragen van het GAK en het Arbeidsburo. Eén loket voor de afhandeling van de bemiddeling en uitkering, dus geen papieren rompslomp. Extra aandacht voor scholing en bemiddeling, onmiddellijk aangeboden en niet pas na een jaar. Een manager, plus de daaraan verbonden kosten. Financiering van de kosten voor bemiddeling en scholing. Aanbod van drie dagen per week scholing, met behoud van uitkering.

Vervolgens de gemeente Amsterdam en het Gemeentelijk Havenbedrijf. Betrokkenheid, op één of andere manier, in het voortbestaan van de Havenpool. Verstrekking van een achtergestelde lening van één miljoen. Symboliese huur van het kantoor voor de duur van twee jaar.

En tot slot de havenondernemers. Garantie dat een klein deel van het werk van de nieuwe pool wordt afgenomen. Konklusie: voor dit minimale plan hoeft niet meer geknokt te worden.

'Flexibieltjes'

Maar wat zijn de slechte kanten van dit plan?

* Vaste arbeid uitgestoten.

* Vaste arbeidsplaatsen uitgeruild tegen oproepbanen.

* Einde aan zekerheid, CAO en aanvaardbare arbeidsomstandigheden.

* Ondernemers ontlopen hun verantwoordelijkheid.

* Bedrijfsrisikoos van leegloop, evenals Sociaal Plan, gefinancierd door arbeiders of gemeenschap (WW met 30 procent inkomensverlies).

* Gemeente komt er met een koopje af.

* Geen perspektief voor huidige en toekomstige havenarbeiders.

* Ongebreidelde konkurrentie onderling, met vasten, en op termijn met mensen in andere sektoren.

* Ondermijning positie van vasten.

* Heel veel open einden nog uit te onderhandelen.

* Deur opengezet voor uitzendkrachten in de haven.

* GAK en Arbeidsburo nemen werklozen in een houdgreep, bij niet meewerken, volgen de 'normale' straffen.

* Oplossing is eindig, WW houdt een keer op.

* Einde van de Havenpool, ook buiten de haven werken.

Kortom, vaste banen met zekerheid - onder een CAO - worden afgebroken en omgezet in rechteloze 'flexibieltjes'.

Is dat de toekomst die arbeiders in samenwerking met de vakbond voor ogen staat? In leder geval heeft de top van de bond hier zijn volledige medewerking aan gegeven en laten zien dat zijn denkbeelden niet verschillen van die van de ondernemers. Logies dat de bestuurders meer met de leden hebben onderhandeld dan met de ondernemers en overheid. De voorgelegde 'keuze' was uiteindelijk een kwestie van slikken of stikken. Wanneer de eisen van de leden waren gevolgd, was er zonder meer een beter resultaat uit gekomen.

Goudhaantjes

Heel weinig aandacht krijgt het feit dat minimaal vijftig mensen op korte termijn moeten oprotten. Daarnaast geeft het plan aan dat er na een half jaar nog een schifting moet komen en na nog een jaar is het finito, over. Dan moet duidelijk zijn wie er mogen blijven en wie er weg moeten. De blijvers, de zogenaamde goudhaantjes, zullen binnen en buiten de haven multifunktioneel inzetbaar moeten zijn. Hun inkomen is afhankelijk van de hoeveelheid werk en van de tarieven die ze kunnen bedingen. Dat is een onderlinge konkurrentie die juist door de pool altijd bestreden is.

In tegenstelling tot wat het bondsbestuur schreef in de brief bij het referendum, is niet het belangrijkste punt dat de ondernemers hun vraag naar flexibele arbeid zullen laten lopen via de nieuwe, operationele arbeidspool. Nee, de kern is dat de problemen die vastzitten aan het ondernemerschap op de rug van de arbeiders terechtkomen. En daarbij heeft het bondsbestuur getoond meer aandacht te hebben voor die bedrijfsproblemen dan voor het arbeidersverzet.

Geschonden afspraken

Gegeven de ervaringen in het verleden, moet nog maar afgewacht worden wat van de scholing in het plan

terechtkomt. Het plaatsvinden van de scholing is namelijk ondergeschikt gemaakt aan de omvang van het werk dat in de haven gedaan moet worden. Is er meer werk dan twee dagen, wordt de scholing opgeschort en moet er gewerkt worden. Tegelijkertijd is de scholing gericht op het klaarstomen voor werk in andere sektoren.

Aan de arbeidsovereenkomst die aangeboden wordt, kleeft ook een heleboel ellende. In feite houdt deze in dat je zeven dagen per week 24 uur oproepbaar bent, dus niet meer weet wanneer je vrij bent of moet werken.

Hoe ondemokraties het plan ook op de wereld is gezet, er zijn toch nog afspraken gemaakt en beloftes gedaan over de noodzakelijke uitwerking. Tot nu toe zijn deze geschonden. Zo is bijvoorbeeld voor ouderen niets geregeld, zijn de pensioenen onzeker en is onduidelijk voor hoeveel mensen er straks nog plaats is.

Al deze kwesties moeten hun beslag krijgen via een opgerichte stichting, waarvan het bestuur gevormd wordt door het RBA en de bonden van FNV en CNV. Ook dit is een weinig demokratiese aangelegenheid: koöptatie van bestuursleden (ons kent ons) en geen zeggenschap van de havenarbeiders. Nu al, 12 december 1997, zijn er hoogoplopende konflikten over de toezeggingen die niet worden nagekomen. Dat geeft weinig vertrouwen voor de toekomst. Maar het logo van het aktiekomitee wordt nog dagelijks opgepoetst.

Ab de Wildt
(ontslagen havenwerker, voorzitter ondernemingsraad Havenpool Amsterdam, Vervoersbond FNV)