Recht en Arbeid - een bijzonder ontslagbesluit (10)

Het woord is nu aan de kantonrechter

Op 21 november 2000 hebben SPAN (CNV, FNV en Arbeidsvoorziening) en de 26 ex-werknemers van de Amsterdamse havenpool in een slotpleidooi hun standpunten uiteengezet. Het is inmiddels een omvangrijk dossier. Ging het tot nu toe vooral om de methode waarop de selectie van personeel heeft plaatsgevonden, op deze laatste dag kwam de vraag aan de orde of voor het ontslag van personeel wel een bedrijfseconomische reden bestond. De zaak nam op die voorlopig laatste zittingsdag een bizarre wending.

De 26 ex-werknemers nemen het standpunt in dat op SPAN/SPANO de juridische plicht rust hen een arbeidsovereenkomst aan te bieden. Zo was het ook afgesproken in het zogenaamde Hoofdlijnenakkoord van november 1997. Na een jaar scholingspool (SPAN) zou doorstroming naar de operationele pool (SPANO) volgen. Het ontslag is in strijd met deze afspraak. Daarenboven behoort een goed werkgever, ook als daartoe geen contractuele verplichting zou bestaan - indien mogelijk - nieuwe contracten aan te bieden.

Niet te letterlijk

In zijn reactie op de eisen stelt de advocaat van SPAN, R. van der Stege, dat er geen verplichting rust op SPAN de 26 ontslagen havenwerkers nieuwe contracten aan te bieden. Op de eerste plaats moet volgens hem het akkoord niet te letterlijk genomen worden. Op de tweede plaats spreekt hij tegen dat de werkgever de verplichting zou hebben met een nieuw arbeidscontract te komen. Van der Stege:

"Eisers halen voor wat betreft 'de verplichting' van SPAN om ook na het jaarcontract een dienstverband aan te bieden nog een drietal uitspraken aan. Voor wat betreft het aangehaalde arrest van het Hof Amsterdam kan worden opgemerkt dat het hier nu juist ging om een situatie waarbij de werkgever enerzijds contracten van bepaalde duur niet verlengde en anderzijds extern nieuwe kandidaten zocht. Hiervan is nu juist in onderhavige situatie geen sprake. Er is geen sprake van het extern werven van personeel. Het is aannemelijk dat daar waar SPANO meer mensen in dienst kan nemen dan het huidige aantal van ca 110, er in eerste instantie zal worden geworven onder voormalige werknemers van SPAN [mijn onderstreping, PF]. Zou dit niet het geval zijn, dan zou zich in zekere opzichten een vergelijkbare situatie voordoen als in het aangehaalde arrest."

Economische mogelijkheid

Najaar 1997 stond de havenpool er financieel slecht voor. De pool had te lang voor te lage tarieven werk aangeboden aan de havenbaronnen en dan volgt er volgens de kapitalistische logica een faillissement. Werk was er wel. Bovendien hebben die baronnen zich er juridisch toe verplicht bij een tekort aan werknemers uitsluitend in te lenen bij de vaste uitlener, de havenpool. Maar iedere havenbaron afzonderlijk heeft ook belang bij het voortbestaan van een havenpool. Het eigen personeelsbestand kan immers kleiner zijn, indien de pieken vanwege het ongelijkmatige aanbod van werk gezamenlijk opgevangen kunnen worden. Het in die tijd ingeschakelde adviesbureau Coopers & Lybrand komt dan ook tot de conclusie dat er behoefte is aan een havenpool met 100 tot 120 arbeiders.

Inmiddels zijn we drie jaar verder. Overwerken en niet kunnen voldoen aan de vraag kwamen, zo bleek uit de getuigenverhoren, veelvuldig voor. Nog kort geleden heeft de arbeidsinspectie SPANO een schriftelijke waarschuwing gegeven vanwege het overmatig overwerken en het niet houden aan de rusttijden. Het tekort aan personeel gaat nu echt nijpend worden. Het eerste kwartaal van 2000 zijn al weer ruim 30 procent meer goederen overgeslagen dan in dezelfde periode van 1999. In een recent projectplan van de gemeente Amsterdam, waaraan SPANO heeft meegewerkt, wordt een nieuwe pool ontwikkeld: een instroompool. Tot 1 maart 2002 zijn dringend 80 tot 140 havenwerkers nodig. Ze worden met een grootscheepse wervingscampagne gezocht onder Amsterdamse werklozen. Op de lokale televisie zal André Hazes zijn medewerking verlenen. Posters zullen binnenkort het Amsterdamse straatbeeld gaan bepalen. In het plan staat droog en glashelder: "Ook de wervingskanalen en contacten van SPANO zullen worden ingezet." En: "De instroompool biedt SPANO de gelegenheid om zijn 'reservoir' aan ervaren medewerkers uit te breiden."

Conclusie

De economische realiteit is dat voor de ex-werknemers gewoon werk voor handen is. SPAN ontkent dat, stelt dat er geen werk is, maar dat is dus aantoonbaar onjuist. De juridische conclusie is dan, en volgens het hiervoor vermeld citaat wordt deze gedeeld door de advocaat van SPAN, dat nieuwe contracten behoren te worden aangeboden aan de inmiddels ontslagen werknemers. De vraag dringt zich nu op waarom SPAN zo hardnekkig volhoudt. Waarom moeten de werknemers er toch uit?

Naast de economische en juridische is er nog een politieke werkelijkheid. Deze leert dat de havenbaronnen wilden afrekenen met de in de haven bestaande traditie van 'geen gedwongen ontslagen'. Ze wilden de strijdbaarheid breken. En de vakbonden waren maar al te bereid deze traditie, die naar hun smaak niet meer van deze tijd is, los te laten. Hierop terugkomen, nu het economisch kan en juridisch moet, is strijdig met de politieke opvatting van havenbaronnen en vakbonden. En daarmee is het laatste woord aan de rechter.

Pim Fischer

Jan Heilig, secretaris bestuur SPAN en SPANO, in FNV Magazine, december 1999: "Wellicht heeft de gemeente een potje voor een overgangsperiode en kunnen die mensen straks meeprofiteren op het moment dat de containerafhandeling in Amsterdam wordt uitgebreid. Die insteek biedt meer soelaas dan de mijns inziens vruchteloze juridische procedure die ze nu voeren. Als er werk voor ze zou zijn, zou ik meteen in de telefoon klimmen."