Welkom Overgenomen

Oproep aan staten, bedrijven en investeerders

Oorlog in handen van AI

PAX (1)

De snelle integratie van kunstmatige intelligentie (AI) en andere digitale technologieën in oorlogsvoering brengt nieuwe risico’s met zich mee voor burgers. Het roept dringende vragen op, zoals: wie kan verantwoordelijk worden gehouden? Is er nog sprake van betekenisvolle menselijke controle? En is dit in overeenstemming met het internationaal recht? Technologiebedrijven spelen een steeds invloedrijkere rol in militaire operaties en bevinden zich tegelijkertijd dicht bij de politieke macht. Dat is een gevaarlijke ontwikkeling. Staten kunnen én moeten zo snel mogelijk handelen om een toekomst te waarborgen waarin beslissingen over leven en dood niet door algoritmen worden genomen.

Samen met Privacy International (2) schreven wij een rapport over de rol van bedrijven bij de integratie van AI in oorlogsvoering en de directe dreiging die dit vormt voor burgers. Lees hier het volledige rapport.

De snelle opkomst van kunstmatige intelligentie

Informatietechnologieën zijn cruciaal geworden voor de ontwikkeling van nieuwe wapens en moderne oorlogsvoering. Deze militaire revolutie omvat alles: van geavanceerde microchips en clouddiensten tot door.

AI gegenereerde doelwitten en autonome drones. We zien dit bijna dagelijks gebeuren, van Oekraïne tot het Midden-Oosten.
Te midden van stijgende militaire budgetten en ongekende investeringen in AI worden de mondiale technologie- en wapenindustrie ingrijpend hervormd. Grote technologiebedrijven zijn uitgegroeid tot belangrijke leveranciers van het leger, terwijl traditionele wapenproducenten concurreren om steeds autonomere wapens te ontwikkelen.

Waarom is dit belangrijk?

In het afgelopen decennium zagen we hoe een tiental, voornamelijk Amerikaanse, technologiebedrijven uitgroeiden tot de grootste ondernemingen ter wereld. Bedrijven die oorspronkelijk gericht waren op consumenten, zoals Google, Amazon, Meta en Microsoft, hebben inmiddels grote belangen in het militaire domein. Dat gebeurt deels via gespecialiseerde militaire cloudoplossingen en deels via samenwerking met wapenproducenten om hun technologieën in wapensystemen te integreren.

Nu de toegang van techbedrijven tot het presidentschap groter is dan ooit en de Amerikaanse overheid AI centraal heeft gesteld in haar beleid, lijken de grootste spelers in de sector vooral sinds de tweede ambtstermijn van de regering-Trump de militaire toepassingen van hun technologie volledig te hebben omarmd. Daarnaast zijn de acht rijkste mensen ter wereld – allemaal mannen – verbonden aan de grootste technologiebedrijven. Zeker wanneer democratie en de rechtsstaat onder druk staan, vormt dit een giftige combinatie. Zo pleit de Amerikaanse minister van Defensie, Hegseth, voor “maximale dodelijkheid” van de Amerikaanse strijdkrachten en sprak hij zijn minachting uit voor wat hij “domme inzetregels” noemde die bedoeld zijn om burgerslachtoffers te beperken.
De huidige versnelling van technologische ontwikkelingen en het hoge niveau van geopolitieke spanningen en conflicten vragen om een veel dringendere reactie van staten en de Verenigde Naties. Alleen zo kunnen ethische principes en het internationaal recht worden gehandhaafd om burgers te beschermen tegen het gebruik van nieuwe technologieën.

Technologiebedrijven

In de afgelopen jaren hebben enkele van de grootste technologiebedrijven militaire contracten ter waarde van miljarden dollars afgesloten. Dit maakt deel uit van een bredere trend waarbij civiele en militaire technologieën steeds meer met elkaar verweven raken.
Nvidia, momenteel het meest waardevolle bedrijf ter wereld, verkoopt chips die de krachtigste datacentra aandrijven en die ook worden gebruikt in zowel Russische drones als Amerikaanse gevechtsvliegtuigen. Nvidia is bovendien de grootste technologie-werkgever in Israël en werkt samen met Elbit, Israëls grootste wapenproducent. Ook Palantir en Lockheed Martin zijn belangrijke militaire partners. Daarmee is het bedrijf direct verbonden aan wapenbedrijven die betrokken zijn geweest bij gruwelijk geweld tegen burgers, van Gaza tot Iran.
Alphabet, Amazon, Microsoft en Oracle wonnen in 2022 het Joint Warfighting Cloud Capability-contract van het Pentagon ter waarde van 9 miljard dollar. Datzelfde jaar kende de National Security Agency (NSA) Amazon een cloudcomputing-contract toe met de codenaam “Wild and Stormy”, ter waarde van maximaal 10 miljard dollar. Twee jaar eerder wonnen Alphabet, Amazon, IBM, Microsoft en Oracle een contract om clouddiensten te leveren aan de Amerikaanse inlichtingengemeenschap; een overeenkomst die naar verwachting over een periode van vijftien jaar tientallen miljarden dollars waard is. Dit zijn tot nu toe de grootste technologiecontracten in deze sector.

Meer recent investeren technologiebedrijven zwaar in generatieve AI, ofwel door zelf modellen te ontwikkelen, ofwel via grote belangen in relatief jonge bedrijven zoals OpenAI (ChatGPT) en Anthropic (Claude). Naar verwachting zullen de Amerikaanse “GenAI.mil”-contracten voor Alphabet, OpenAI en SpaceX de komende jaren sterk groeien als onderdeel van de agressieve Amerikaanse AI-strategie.
Anthropic maakte aanvankelijk deel uit van deze ontwikkeling, maar werd door het Pentagon buiten gesloten nadat het ze eisten dat hun programma’s niet zouden worden gebruikt voor interne surveillance of dodelijke autonome wapens. Toch zijn er de afgelopen maanden berichten verschenen over het gebruik van generatieve AI, met name Anthropic’s Claude, bij Amerikaanse offensieve militaire operaties in Venezuela en Iran. Meta, het moederbedrijf van Facebook, is pas recent toegetreden tot het militaire domein, maar heeft inmiddels nauwe samenwerkingen opgezet met enkele van de meest omstreden spelers in het veld, waaronder Scale AI, Anduril en Palantir. Ook Microsoft werkt samen met Anduril en Palantir.
Alphabet, Amazon, Microsoft en Oracle onderhouden al lange tijd uitgebreide relaties met de Israëlische strijdkrachten. Die banden zijn verder versterkt sinds het begin van de aanhoudende genocide in Gaza in oktober 2023. Amazon en Google leveren bijvoorbeeld uitgebreide clouddiensten ter waarde van 1,2 miljard dollar aan de Israëlische overheid en de Israëlische strijdkrachten (IDF) in het kader van het Project Nimbus. Van Microsoft wordt gezegd dat het een “aanwezigheid heeft in alle belangrijke militaire infrastructuren” in Israël.

De relatief nieuwe spelers Anduril en Palantir zijn uitgegroeid tot symbolen van de Amerikaanse drang naar steeds verder geautomatiseerde oorlogsvoering met zo min mogelijk beperkingen. Hun AI-gestuurde Maven Smart System geldt als een van de belangrijkste voorbeelden hiervan. Beide bedrijven werken nauw samen en hebben met succes de positie van traditionele spelers in de wapenindustrie uitgedaagd. Anduril breidt het assortiment wapens dat het aanbiedt snel uit, waaronder geavanceerde autonome technologieën zoals rondhangende munitie en collaboratieve gevechtsvliegtuigen (CCA’s).

Internationale richtlijnen

Het huidige militaire gebruik van AI – zowel bij het doen van doelselecties als in steeds autonomere wapensystemen – zal naar verwachting verder toenemen en zich verspreiden. Daarom is de oproep om nieuwe, bindende internationale regels voor een verantwoord, betrouwbaar en controleerbaar gebruik van informatietechnologieën in militaire toepassingen urgenter dan ooit. Dergelijke regels moeten menselijke zeggenschap waarborgen en het internationaal recht bevestigen. Zonder duidelijke politieke wil om grenzen te stellen, kan een AI-wapenwedloop uit de hand lopen en de hele wereld in gevaar brengen.

Na meer dan twaalf jaar van discussies krijgen staten later in 2026 een unieke kans om binnen de Verenigde Naties te besluiten onderhandelingen te openen over een verdrag over autonome wapens. Daarnaast loopt er een afzonderlijk traject van door de Algemene Vergadering van de VN opgedragen besprekingen over het bredere onderwerp “AI in het militaire domein”, waarbij informele uitwisselingen in juni 2026 van start gaan.

Welke acties en wiens verantwoordelijkheid?

Staten dragen de primaire verantwoordelijkheid om internationale regels te ontwikkelen, aan te passen en te handhaven in een veranderende wereld. Maar ook bedrijveninvesteerders en financiële instellingen hebben hierin een belangrijke rol en verantwoordelijkheid. Zij moeten ervoor zorgen dat hun producten voldoen aan internationale normen op het gebied van bedrijfsleven en mensenrechten, waaronder zorgvuldigheidsonderzoek op het gebied van mensenrechten om te voorkomen dat hun producten en diensten bijdragen aan schendingen.

Samen met Privacy International roepen wij daarom op tot het volgende...

... aan staten:

• start zonder uitstel onderhandelingen over een verdrag over autonome wapens;
• stel een moratorium in op het gebruik van AI-systemen voor geweldstoepassing, bijvoorbeeld in besluitvorming ondersteunende systemen, totdat de noodzakelijke internationale regels en effectieve waarborgen zijn vastgesteld.

... aan bedrijven die AI voor militaire doeleinden inzetten:

• stop met het ontwikkelen of verkopen van autonome wapensystemen die opereren zonder betekenisvolle menselijke controle en stop met het leveren van AI-systemen voor geweldstoepassing totdat de noodzakelijke internationale regels en effectieve waarborgen van kracht zijn;
• formuleer een duidelijk openbaar beleid waarin wordt vastgelegd dat zij niet zullen bijdragen aan de ontwikkeling, productie of verkoop van dergelijke systemen.

... aan investeerders en financiële instellingen:

• ontwikkel investerings- en financieringsbeleid voor AI in het militaire domein om de mensenrechtenrisico’s van deze technologieën te identificeren en te beperken;
• eis van de bedrijven waarin zij investeren of die zij financieren dat zij garanderen dat hun activiteiten niet bijdragen aan de ontwikkeling, verkoop of overdracht van autonome wapensystemen zonder betekenisvolle menselijke controle, noch aan AI-systemen die worden ingezet voor geweldstoepassing.

(1) Eerder, 17 juni 2026, gepubliceerd bij Pax, paxvoorvrede.nl. Enkele toelichtende links toegevoegd.
(2) Samen met Privacy International onderzochten wij hoe AI en andere digitale technologieën in hoog tempo worden geïntegreerd in oorlogsvoering, welke bedrijven daarin een sleutelrol spelen en hoe het internationaal recht zich tot deze ontwikkelingen verhoudt. Het rapport belicht dit thema in het licht van de huidige geopolitieke context en conflicten. Het volledige rapport is hier te lezen.