Bescherming Strafhof in Den Haag
Tweede Kamer eensgezind - niet over het tempo
The Rights Forum (1)
Wat betreft de inzet van het 'blocking statute' (blokkeermechanisme) is de Tweede Kamer het eens over de bescherming van het Internationaal Strafhof in Den Haag tegen Amerikaanse sancties. De vraag is alleen, wanneer dit ‘paardenmiddel’ wordt ingezet en wat de gevolgen zijn.
Gaan Amerikaanse sancties die het Internationaal Strafhof volledig lamleggen en zo ja: wanneer? Die vraag hing boven het debat dat de Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken afgelopen woensdag 30 september voerde met verantwoordelijk minister Tom Berendsen (CDA).
Hoewel het antwoord op die vraag vooralsnog ontbreekt, bestaat grote eensgezindheid over de noodzaak om het Strafhof ertegen te beschermen. Lof was er in de Tweede Kamer voor premier Rob Jetten (D66) die afgelopen week bij de Verenigde Naties in New York applaus oogstte met de oproep Handen af van het Internationaal Strafhof en al die andere instellingen die de internationale rechtsorde beschermen.
Ondermijning van het Strafhof
Aanleiding tot Jettens oproep zijn de sancties die de Verenigde Staten (VS) al instelden tegen dertien rechters en aanklagers van het Hof. Dit gevoegd bij de uitgesproken Amerikaanse bereidheid om het Hof, indien nodig, steen voor steen te ontmantelen. De VS verzetten zich tegen de ‘oorlog’ die het Hof volgens de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, tegen zijn land voert. Bijvoorbeeld door onderzoek te doen naar mogelijke Amerikaanse misdaden in Afghanistan, waarmee het inbreuk zou maken op de soevereiniteit van de VS.
Maar de ondermijning van het Strafhof bestaat al langer en draait niet om de VS, maar om Israël. Aanleiding was het onderzoek dat het Hof op 16 januari 2015 instelde naar wat formeel de Situatie in de Staat Palestina heet. Dat richt zich op misdaden van Israël en Palestijnse strijdgroepen in bezet Palestina.
Het onderzoek en de angst voor de consequenties, brachten Israël tot een campagne van beïnvloeding en ondermijning die pas negen jaar later, in mei 2024, aan het licht kwam. Daarbij kreeg Israël Amerikaanse steun, Al in september 2020 stelde de regering-Trump sancties in tegen onder anderen toenmalig hoofdaanklager Fatou Bensouda.
In november 2024 escaleerde het verder, toen het Strafhof arrestatiebevelen uitvaardigde tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en voormalig minister van Defensie Yoav Gallant. In mei 2026 publiceerden wij een overzicht van alle pogingen tot ondermijning sinds 2005.
‘Bazooka’ en ‘nucleaire optie’
Centraal in de bescherming van het Strafhof staat het 'blokkeermachanisme’ dat de Europese Unie kan inzetten om buitenlandse sancties in Europa te neutraliseren. Ondernemingen die diensten verlenen aan het Hof, zoals banken en Informatie Technologie bedrijven, moeten die dan voortzetten, zodat het Strafhof kan blijven functioneren.
Maar wat zijn de gevolgen? Het mechanisme - een Europese wet - is een ingrijpend instrument dat in diplomatieke en politieke kringen wordt geduid als ‘paardenmiddel’, ‘bazooka’ en ‘nucleaire optie’. Het grijpt diep in de verhouding met de VS en kan voor de regering-Trump aanleiding zijn tot verdere escalatie.
Zo kunnen de VS sancties instellen tegen Nederland, de Europese Unie, of hun instellingen, bedrijven of burgers onze economie en welvaart bedreigen, aldus Queeny Rajkowski (VVD) in het debat. Nederlandse en Europese bedrijven die actief zijn in de VS lopen het risico daar juridisch en financieel te worden aangepakt, als zij gehoorzamen aan het blokkeermechanisme.
Diplomatie versus actie
Die onzekerheid zorgde in het debat voor verschillende opvattingen tussen de linkse partijen die het mechanisme nu willen activeren en de rechtse partijen die dat zo lang mogelijk willen uitstellen. Dat uitstel heeft wel een grens: wanneer het voortbestaan van het Strafhof in gevaar komt (VVD) of als het werk van het Strafhof significant wordt belemmerd (CDA). Dat moment komt als de regering-Trump inderdaad verlammende sancties tegen het Hof instelt – iets wat volgens analisten snel zou kunnen gebeuren.
Het zijn deze scenario’s die VVD, CDA, ChristenUnie en PVV brengen tot hun inzet op voortzetting van de diplomatie. PRO, D66, SP en DENK vinden het tijd voor actie nu al dertien rechters en aanklagers van het Strafhof zijn gesanctioneerd. Kati Piri (PRO) benadrukte dat de diplomatie de sancties niet heeft weten te voorkomen. De fluwelen handschoenen moeten uit, aldus Hanneke van der Werf (D66).
Overigens vroeg een grote Kamermeerderheid de regering al in oktober 2025 per motie om in de EU te pleiten voor directe activering van het mechanisme. In april 2026 werd de regering in een nieuwe motie herinnerd aan de urgentie.
Mechanisme wordt ‘klaargezet'
Minister Berendsen stelde in het debat dat het kabinet inzet op diplomatie om de sancties te vermijden en zich tegelijkertijd voorbereidt op de gevolgen. Veel van dat werk gebeurt achter de schermen en is vertrouwelijk, stelde hij. Nederland zoekt brede steun voor de bescherming van het Hof en lijkt daarin voortgang te boeken, zo bleek uit zijn woorden.
Zo is onder de ‘verdragspartijen’ (staten die zijn toegetreden tot het Statuut van Rome, het oprichtingsverdrag van het Internationaal Strafhof) met dit doel een speciale werkgroep opgericht.
Ook is de volgende Algemene Vergadering van Verdragspartijen, van 30 november tot 7 december, verplaatst van New York naar Den Haag, zodat door de VS gesanctioneerde personen die kunnen bijwonen.
Berendsen verzekerde de Kamer dat het blokkeermechanisme wordt ‘klaargezet’ voor activering, zodra Amerikaanse sancties het Hof lamleggen. Concreet betekent dit dat de Europese Commissie het op elk gewenst moment kan activeren – en dat volgens velen al had moeten doen.
Tegelijkertijd wordt volgens Berendsen hard gewerkt aan ‘eigen Europese soevereiniteit’ om de afhankelijkheid van de VS en Amerikaanse bedrijven af te bouwen. Juist afgelopen woensdag bleek uit onderzoek van de NOS hoe kwetsbaar de EU nog is.
(1) Vrijdag 2 oktober 2026.
The Rights Forum, zet zich in voor een rechtvaardige uitkomst van de kwestie Palestina/Israël en komt op voor de rechten van de Palestijnen.
Steun de bescherming van het Internationaal Strafhof. Onze petitie tegen de Amerikaanse en Israëlische inmenging is al ruim 25.400 maal getekend. Teken hem ook!