Hans Boot
In het maandelijks verschijnend Onderwijsblad van de Algemene Onderwijsbond (AOb) stond in het aprilnummer van 2026 een artikel Weerstand tegen snelle militarisering van het onderwijs. Het werd op de voorpagina aangekondigd, voorzien van het zwart gecamoufleerde gezicht van een gehelmde jongen. De onschuld straalde van zijn gezicht, maar hij moest suggereren klaar voor de strijd te zijn.
Het hoger onderwijs blijkt een geliefd wervingsgebied voor het Ministerie van Defensie. Behalve opdrachten voor onderzoek kunnen studenten opgeleid worden tot reservist met een 'nationale weerbaarheidstraining' van tien weken. Ze leren schieten, kompas lezen en hun 'grenzen te verleggen'. Daarvoor incasseren zij vijftien studiepunten en 2.200 euro per maand. Die militarisering moet inderdaad snel, want in 2030 moet het huidige aantal van 8.000 naar 20.000 reservisten. Defensie betaalt per deelnemer de kosten, zo'n 30.000 euro.
Inmiddels zijn twaalf hogescholen en achttien instellingen van middelbaar beroepsonderwijs aan het werk gezet. In Assen vindt een verbouwing plaats bij de Johan Willem Friso kazerne om de verschillende typen beroepsonderwijs bij elkaar te brengen. Er wordt zelfs gesproken van 'integratie van onderwijs en defensie'.
Ook de regering Jetten benadrukt die integratie en noemt defensie 'veiligheid' ter rechtvaardiging van de verhoging van de belastingen - vrijheidsbelasting - en een versterking van de wapenindustrie.
En dan aandacht aan het eerste woord van de kop van het artikel in het Onderwijsblad: "Weerstand". Ook hier laat het hoger onderwijs van zich horen. Zo is bij de Groningse Rijksuniversiteit het contact met Defensie moeizaam. Het gaat heel rap, zonder dat de medezeggenschap goed wordt ingelicht. Zo vertelt een lid van de werkgroep die betrokken is bij de onderhandelingen over de arbeidsvoorwaarden. Wij worden wel geïnformeerd, maar de besluiten zijn al genomen. (.....) En de principiële vraag of je als universiteit mee moet werken aan het opleiden van reservisten, is niet aan de orde geweest. Een collega van hem versterkt deze kritiek en is van mening dat de universiteit zich op een hellend vlak begeeft. Ze komen tot de conclusie: als studenten reservist zijn uit een vrije keuze, dan hebben we daar niets over te zeggen. Maar levert dat vijftien studiepunten op, dan ontstaat een ongewenste relatie met het ministerie van Defensie. Wordt een reservistenopleiding opgenomen in het onderwijsprogramma, dan is, volgens hen, een principiële grens gepasseerd. Dan wordt een debat bewust ontlopen. Dat is een heel effectieve manier om militarisering in het onderwijs te normaliseren.
Helaas laat het Onderwijsblad een principiële mening over militarisering van het onderwijs aan enkele mensen over die werkzaam zijn bij de Groningse Rijksuniversiteit. Daarmee neemt de redactie, en kan aangenomen worden ook de Algemene Onderwijsbond - een zelfstandige organisatie bij de FNV - geen standpunt in. Het minste dat snel dient te gebeuren, is een debat naar een standpuntbepaling door de leden. Ook omdat we hier te maken hebben met een formeel onderdeel van het coalitieakkoord van de huidige regering. Een akkoord dat door de FNV verworpen is. Laten we Jetten op één punt volgen: Aan de slag!
Voor mij persoonlijk begon dat met twee verschillende artikelen, eerst in Konfrontatie digitaal en als tweede in webzine Solidariteit. Daarna volgden moeizame pogingen om deze artikelen onder de aandacht te brengen van de redactie van het Onderwijsblad. Hier een verslag daarvan.
Op 26 april stelde ik de redactie van het Onderwijsblad op de hoogte van een artikel in Konfrontatie digitaal dat de titel Militarisering van het onderwijs mee kreeg. Helaas bleef een reactie uit. Wat argeloos dacht ik even te moeten wachten op het meinummer. Ook dat was echter tevergeefs. Inmiddels had ik voor webzine Solidariteit, 17 mei 2026, een nieuwe bijdrage geschreven die ook als Militarisering van het onderwijs de wereld inging, inclusief het Onderwijsblad. Voor de laatste met de kanttekening: ik ben zo vrij jullie zwijgen incorrect te noemen. Daarna wordt het een beetje treurig, gezien deze reactie: Dank voor uw mail. Helaas hebben wij uw eerdere mail niet ontvangen en kunnen deze ook niet terugvinden. Dat kan zomaar liggen aan ons: we krijgen heel veel mail en er glipt wel eens wat doorheen, maar misschien is er iets misgegaan met het verzenden? Toch maar even nagekeken: de mail was keurig verzonden.
En dan volgt 'de beloning'. Voorzien van een persoonlijke toelichting van de hoofdredacteur gaat mijn artikel naar de 'postpagina's', zij het aanzienlijk ingekort. Tegen dat laatste heb ik, ook weer tevergeefs, bezwaar gemaakt. Na een nachtje geslapen te hebben, toch maar akkoord gegaan en besloten deze 'vakbondservaring' te publiceren. Bevestigd door een bericht van de bestuurder hoger onderwijs van de AOb, Douwe van der Zweep. Daaruit, tot slot, een paar fragmenten:
Tja, de AOb, waarvan ik al decennia lid ben, blijkt na enige druk een keurige bond te zijn. De voor gepensioneerden georganiseerde uitstapjes boeien me niet zo. Wel dat duidelijk is geworden dat een principiële verwerping van de militarisering van het onderwijs niet aan de orde is. Ook niet bij de FNV. Positief is in ieder geval dat het Onderwijsblad dit vraagstuk heeft aangekaart.
