Hans Boot
Op 4 september jongstleden waren Ruben Brekelmans en Hans Spekman te gast bij de "talkshow Pauw & de Wit". De tegenstelling tussen de fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer en de voorzitter van de FNV beperkte zich niet tot hun positie en opvattingen. Zo was Brekelmans gesoigneerd, een 'Heer', keurig in het pak en glad geschoren, die zich niet liet onderbreken. Tegenover een alledaagse Spekman, een 'Arbeider', in een overhemd met korte mouwen en een populaire lichte baard, die soms met stemverheffing het woord greep. Op het televisiescherm toonden ze een portret in een vorm die de inhoud tot uitdrukking bracht.
De FNV maakt een strijdbare periode door met stakingen die zich richten op de staat en het ondernemerdom. Elders bij webzine Solidariteit ('extra' en 'overgenomen') worden ze op de voet gevolgd. In dit commentaar gaat de aandacht specifiek naar de partij van Brekelmans. Ook omdat hij een paar dagen later, 9 september, zijn visie - en mogen we aannemen ook die van de VVD - kon etaleren in de jaarlijkse Binnenhoflezing.nl (terugblik op het afgelopen parlementaire jaar om te leren voor de toekomst). Titel: "De kracht van Nederland". Met als toelichting: Een krachtig Nederland houdt Nederlanders veilig, doet economisch mee in de wereld en is gestoeld op de kracht van mensen die durven ondernemen, die hard werken, en de vrijheid hebben om zelf keuzes te maken in het leven.
Onder invloed van de algemene verrechtsing tracht de VVD zich als de ware rechtse partij te laten zien. Met loftuitingen over het kapitalisme en benadrukking van de gemeenschappelijke belangen van ondernemers en werkers die uitmondt in de algemene afwijzing van de vakbeweging. Daarnaast neemt de partij afstand van radicaal rechts door geen algehele afwijzing van migratie te bepleiten, maar een beheersing die gestuurd wordt door een gebrek aan noodzakelijke arbeidskracht. Brekelmans laat het daar in zijn lezing niet bij. Onbedoeld geïnspireerd door Spekman, roept hij op tot "handen uit de mouwen". Helaas met 'vuile handen', hij heeft het over een schreeuwend tekort aan arbeidskracht: er zijn 400.000 vacatures, terwijl zo’n 1,5 miljoen mensen een WW-, bijstands- of arbeidsongeschiktheidsuitkering krijgen. Het uitkeringsstelsel moet nodig op de schop. Ook moet vijf dagen in de week werken weer de norm worden, zeker voor jonge mensen zonder kinderen. Meer werken moet dan ook meer lonen.
Kortom, hij opent de aanval op de sociale verworvenheden die de arbeidersklasse en haar organisaties na jarenlange strijd wettelijk heeft weten vast te leggen. Hij doet echter geen onverhoedse uitspraak in woede. In tegendeel: het gaat om een weldoordachte aanzet tot een politiek programma, waarmee een partij die jarenlang aan regeringen deelnam haar positie verankert. Met als leidraad: ondernemers koesteren, regels schrappen, vergunningsprocedures fors inkorten en de overheid drastisch verkleinen.
Tot slot een samenvattend citaat uit de Binnenhoflezing: We moeten weer bouwen aan de kracht van ons land. Kracht is nodig in deze tijd van militaire dreigingen, oorlog in Europa, handelsconflicten en een wereldwijde strijd om technologie en AI. Nederland staat op een kantelpunt, ofwel we gaan de komende jaren 'achteruitgang managen', ofwel we bouwen een krachtig land dat haar belofte van vooruitgang waarmaakt. Nederland moet economisch, menselijk en democratisch krachtiger worden. AI moet topprioriteit worden: investeer in rekenkracht, betaalbare energie en gedegen infrastructuur.
Terugblikkend, moet ik beslist nog even stil staan bij de voorgaande aandacht voor Brekelmans en zijn partij. Behalve de aanslag op de na strijd vastgelegde verworvenheden, is de algehele afwijzing van de vakbeweging tekenend. Deze doet denken aan 'union busting', de vakbondsverdrijving op alle niveaus (zie daarvoor op onze 'site' het boek "Laten we de vakbeweging uitdrijven?", 1989). Van deze vakbondsuitsluiting voert onder anderen Trump een pleidooi. VVD coryfee Rutte echter wijst dat standpunt af en kiest voor een pragmatische opstelling ten opzichte van de vakbeweging: zo mogelijk afspraken, zo nodig onderhandelen. Dat geldt in vrijwel alle sectoren ook voor de praktijk van vandaag.
Of de opvattingen van Brekelmans bepalend zullen zijn voor de praktijk van de partijpolitiek van de VVD, is te betwijfelen. Voorlopig zijn het suggesties die hun weg zullen volgen, ook buiten de VVD, en heel wat politici aan het denken zullen zetten. Maar vooralsnog is de opheffing van de huidige 'tripartite' structuur van overleg/onderhandeling - de grondslag van de Nederlandse arbeidsverhoudingen - geen kwestie van een pennenstreek.
Juist deze dagen komt in "De Groene Amsterdammer" van 10 september Yesilgöz aan het woord. Zij is voor de VVD minister van Defensie en eerste vicepremier in het kabinet Jetten en spreekt de vakbeweging aan. Ze riep onder meer de vakbonden op om samen te kijken waar de overheid iets minder kan doen. Hinderlijk vaag. Een tip: met de vakbeweging valt beslist te praten over vermindering van subsidies aan de rijken of van fossiele brandstoffen en andere nutteloze uitgaven. Misschien heeft Brekelmans daar niet aan gedacht.
