Onderweg naar Groenstaal, het behoud van de Nederlandse staalindustrie
Er is een goed plan A voor Tata Steel Nederland, Zeester
Sjarrel Massop (1 voor de linken lees eerst deze voetnoot!)
Er is heel veel gedoe rond Tata Steel Nederland. De vergroening komt niet van de grond, economen twijfelen aan 'nut en noodzaak' in Nederland van staal maken. De Nederlandse overheid subsidieert een schatrijke multinational zonder te weten wat er met dat geld gebeurt, de CAO is verlopen maar er verdwijnen zeker 1100 banen, de uitstoot van CO2 vermindert niet of te traag, de gevaarlijke stoffen (chroom 6) vliegen je om de oren. Tot overmaat van ramp vertelt directeur Van den Berg dat er geen plan B is.(2)
De reactie van het kabinet Jetten op het interview met de bestuursvoorzitter van Tata Steel in de Volkskrant van 7 april 2026 is naar de Tweede Kamer gestuurd. Maar is die informatie toereikend? Genoeg stof om weer eens in de materie te duiken, ook na eerdere inspanningen van Solidariteit - zie het Dossier Groenstaal plus.
Conglomeraat
In tegenstelling tot wat het bedrijf Tata Steel Nederland uitstraalt, beperkt het internationale concern zich niet tot staal produceren. Oorspronkelijk was het dat wel zo, maar langzamerhand is het uitgegroeid naar een conglomeraat van bedrijven. De kern van het familiebedrijf is 'consultancy', het geeft adviezen en ondersteuning aan bedrijven of overheden op velerlei gebied.
Het totale bedrijf heeft een jaarlijkse omzet van 180 miljard dollar en bij de aangesloten bedrijven werken meer dan 1 miljoen mensen. Er zijn 26 bedrijven die onderdeel zijn van Tata het moeder bedrijf, met een totale marktwaarde van 328 miljard dollar. Dit volgens de cijfers van eind maart 2025. De vraag van het concern aan de Nederlandse overheid om te helpen bij de vergroening van de Nederlandse Staalindustrie is krenterig en uitgekookt. Zeker tegen de achtergrond dat Tata nauwelijks bereid is enige haast te maken met de vergroening van de Nederlandse staalindustrie, waarvoor het de hoogste tijd is.
Tata India ambitieus
Sinds 1 januari 2026 is er voor Nederland een vervelende uitbreiding van het bedrijf. Het heeft de energiecentrales van Noord-Holland overgenomen van Vattenfall. Aanvankelijk waren de Zweden van plan om de gehele Nederlandse staalindustrie over te nemen. Dat plan is afgeketst en daarom heeft Tata Steel Nederland (TSN) de elektriciteitsvoorziening van Noord-Holland overgenomen.
De centrale in Velsen-Noord draait geheel op Hoogovengas, verrijkt met Kooksgas. De versnelde sluiting van zowel de eerste Hoogoven als de beide Kooksfabrieken, waaraan Van den Berg memoreert in zijn interview, gaat concreet betekenen dat de elektriciteitsvoorziening in geheel Noord-Holland, inclusief Amsterdam, in het gedrang komt.
Kooksfabrieken produceren kooks en kooksovengas, kooksfabrieken zelf stoten weinig CO2 uit, ze bereiden CO2 uitstoot voor door kooks (zuivere koolstof) te maken. Kooksgas bestaat voor 70 procent uit grijze waterstof. De nieuwe installaties zoals een DRI (Direct Reduced Iron, (e502-2) gaan uiteindelijk op waterstof draaien. Dat moet wel groene waterstof zijn, tijdelijk met grijze waterstof staal produceren zou een goede overbrugging zijn, Tata kiest voor methaan, een sterk broeikasgas.
De wereldwijde staalproductie ondergaat een spectaculaire verschuiving. De tabel en de lijst van landen met staalproductie tonen dat aan (zie hieronder). Tata in India is zeer ambitieus en haalt Europa snel in. Volgens het SIMA (Sponge Iron Manufacturers Association) heeft India zijn positie behouden als de grootste DRI producent met een record output van 49,3 mito (miljoen ton per jaar) in 2023. De helft van de gehele staalindustrie in India is al gereed voor groenstaalproductie. DRI is het proces van staalmaken, waarbij de Hoogovens en de Kooksfabrieken overbodig zijn. De uiteindelijke bedoeling van een DRI is dat deze geheel draait op waterstof.
Groenstaal
Waarom kan Tata in India wel stappen zetten naar Groenstaal en doet de directie in Engeland en Nederland daar zo krampachtig over. Voor Engeland (e503-2) is het al te laat, ook voor Nederland? Om antwoord te geven op die vraag moeten we niet kijken naar de productie mogelijkheden, maar vooral naar de wijze van bedrijfsvoering en de economische situatie. Het rendement op de investeringen zal veel tijd vergen. De kosten gaan voor de baten uit.
Staalmaken is altijd een min of meer publieke zaak geweest. Publiek in de betekenis dat het zich onderscheidt van privaat. De Koninklijke Nederlandse Hoogovens en Staalfabrieken zijn ontstaan als (semi) overheidsbedrijven (e529-4).
Er was vanaf ongeveer 1900 een grote vraag naar staal in geheel Europa en misschien ook wel daarbuiten. Die vraag werd mede ingegeven door de snelle ontwikkelingen in de staalproductie. Investeren was een riskante onderneming, vandaar dat productie en ontwikkeling van het proces een zaak van de overheid werden. Pas laat, rond de jaren zestig/zeventig van de vorige eeuw, kwamen staalbedrijven in particuliere handen. Er kon winst gemaakt worden met staalmaken en investeren loonde spoedig.
De wereldwijde staalindustrie komt nu in een nieuwe fase. De noodzaak om productieprocessen voor staalmaken aan te passen, dringt zich op, vooral omdat er een ecologische (groene) druk (e544-4) op komt te staan. Er zijn grote investeringen nodig, een vuistregel zegt dat voor het groen maken van een capaciteit van 1 miljoen ton staal (mito) grosso modo 2 miljard euro investering nodig is. Tata Steel Nederland heeft een capaciteit van 6 mito, voor volledig Groenstaal maken in Nederland is dus 12 miljard euro nodig.
Het project 'Groenstaal' in Nederland is in twee stukken geknipt, vandaar dat er voor de eerste fase 6 miljard nodig is. Op het conto van Tata komt 4 miljard, bij de overheid: 2 miljard. De grote narigheid van de eerste fase is tweeledig. Ten eerste probeert Tata een groot deel van de investeringen te verhalen op het personeel, 1.100 arbeidsplaatsen staan op de tocht. Ten tweede is de bijdrage van de overheid een subsidie, met andere woorden de overheid schenkt een fors bedrag aan Tata zonder enige zeggenschap over de besteding van het geld.
Staal en Europa
Europa zit wat de staalindustrie betreft in de problemen. De vraag naar staal neemt af, misschien beter gesteld: de concurrentie met voornamelijk China is enorm groot. De capaciteitstabel laat dat duidelijk zien.
China en India, de grote producenten, zijn verder gevorderd in de conversie (omzetting) naar Groenstaal. Ook de verbinding tussen bedrijven en overheden is in die landen sterker. Dat bevordert de snelheid om anders te produceren. Staal is een basisproduct en dat zal zo blijven. Groei is misschien niet meer zo nodig, de capaciteit van Europa is op het ogenblik realistisch:150 mito per jaar. Dan is er voor de vergroening van de huidige capaciteit zo’n 300 miljard nodig, de Europese Gemeenschap kan dat opbrengen. Een grote concentratie van de capaciteit, daar waar snel goedkope energie nodig is, geeft alleen maar grote logistieke problemen. De kracht van de Europese staalindustrie is altijd geweest de relatief korte afstand tussen staalproductie en staalverwerking. Dit is een pleidooi om geen 75 DRI installaties in Zuid-Spanje neer te zetten.
Er is een actieplan voor staal en metaal en de strategische autonomie van de Europese Unie, Eur-lex, er is daar geen bedrag voor genoemd, hoewel ik al wel eens een getal van 800 miljard gehoord heb. Ook economen zijn positief, lees het artikel in de ESB.
Groenstaal biedt veel perspectief, als het snel en goed uitgevoerd wordt, en dat kan. Voorwaarde is dat het geen plan wordt van commerciële bedrijven.
Het probleem voor de Europese Staalindustrie is de energie. Die energie moet groen zijn!
De situatie voor Europa is precair aan het worden, de Europese vakbonden beraden zich, zij willen een snelle vergroening van de Europese Staalindustrie, Industriall-unions.
De sleutel voor dit alles is waterstof, de actuele ontwikkelingen zijn op een rijtjegezet.
bron Staalbode
(1) Het plan Zeester is het plan A, het uitgangspunt voor Groenstaal maken.
Jan Müter (lokaal netwerk FNV-IJmond) en Patrick van Klink (FNV netwerk klimaat) hebben me aangespoord alles nog eens op een rijtje te zetten.
Rode tekst fragmenten zijn 'linken'. Normaliter staan die linken in de tekst. Omdat het er veel zijn is er een aparte lijst gemaakt onder aan het artikel. 'Dubbelklikken' voert naar de bron van een artikel met meer informatie of verwijst naar een ander relevant artikel.
(2) De Volkskrant, 7 april 2026, Kabinetsreactie op het interview met de bestuursvoorzitter van Tata Steel Nederland.
linken
plan B
Zeester
Kabinetsreactie
Dossier Groenstaal plus
Conglomeraat
Vattenfall
(e502-2)
Sima
Tabel
(e503-2)
(e529-4)
(e544-4)
Eur-lex
Esb
Industriallunion
(rijtje)
15 dingen die je moet weten over waterstof
Het nationale waterstof programma
Amsterdam Economic Board
H2era
Elektrolyser zonder membraan
