Waarschuwingen vakbond IG-Metall
Onzekere toekomst Duitse staalindustrie
Simon Poelchau (1)
Internationaal adviesbureau PricewaterhouseCoopers (PwC) acht 'groen staal' uit Duitsland niet concurrerend. Vakbonden waarschuwen voor het stopzetten van de productie.
Als de markt het dicteert, zou er over tien tot vijftien jaar geen ruwstaal productie meer zijn in Centraal-Europa. Geen enkel scenario laat de mogelijkheid zien van economisch rendabele, primaire staalproductie voor Centraal-Europa, schrijft PwC in een studie die 22 juli jongstleden is gepubliceerd. Het maakt niet uit of het staal wordt geproduceerd met klimaatvriendelijke waterstof of traditioneel met steenkool. De concurrentievoordelen op het gebied van de prijzen voor energie en grondstoffen zijn met name in India en de Golfregio groot.
Alleen Scandinavië zou in de toekomst concurrerend groen staal kunnen produceren. PwC stelt daarom voor om de energie-intensieve productie van ruwstaal aan het buitenland uit te besteden. Het adviesbureau ziet alleen een concurrerende toekomst in kennisintensieve verwerking en staalproductie uit schroot.
Vakbondsvertegenwoordigers vrezen echter voor het verlaten van de Duitse locatie.
Wereldwijde overcapaciteit
Dat de staalindustrie al enige tijd in een crisis verkeert, staat buiten kijf. Er is sprake van een wereldwijde overcapaciteit, omdat de autofabrikanten in een crisis verkeren en er een gebrek is aan binnenlandse vraag. Sinds 2008 zijn er ongeveer 100.000 banen verloren gegaan in de Europese staalindustrie. Verdere ontslagen dreigen. Nieuwe tarieven van de Europese Unie (EU) zijn bedoeld om de binnenlandse productie te beschermen tegen goedkopere concurrentie uit China, India en Turkije.
Het adviesbureau PwC gaat ervan uit dat de traditionele productietechnologie met kolengestookte hoogovens niet langer prijs concurrerend is ten opzichte van andere technieken. Dit is niet alleen te wijten aan de stijgende CO2-prijs, waarmee de EU emissiereductie [vermindering uitstoot] wil stimuleren. Zelfs nu al bestaan er primaire staalproductiecapaciteiten, bijvoorbeeld in de Golfstaten, die goedkoper en met lagere emissies kunnen produceren dan de Europese industrie, aldus het onderzoek.
Omvorming stagneert
PwC noemt de speciale economische zone Duqm in Oman als voorbeeld. Daar bouwt het Indiase staalbedrijf Jindal momenteel verschillende moderne directe reductie-installaties met een capaciteit van vijf miljoen ton per jaar. Deze installaties zullen naar verwachting begin volgend jaar in gebruik worden genomen en zullen aanvankelijk worden aangedreven door Omaans aardgas. Later door waterstof dat ook kosteneffectief kan worden geproduceerd in het zonovergoten Zuid-Arabische land.
Tegelijkertijd stagneert de transformatie [omvorming] van de staalproductie in Centraal-Europa. PwC: Van de aangekondigde Europese groene staalprojecten is bijna de helft al uitgesteld, stopgezet of afgeschaald. Het wereldwijde mijnbouwbedrijf ArcelorMittal heeft zijn transformatieplannen voor zijn fabrieken in Bremen en Eisenhüttenstadt volledig laten varen en miljarden euro's aan beloofde subsidies laten vervallen. Thyssenkrupp heeft de aanbesteding voor groene waterstof voor zijn directe reductie-installatie in Duisburg opgeschort en opereert, volgens eigen zeggen, op de grens van winstgevendheid.
Dreigend verlies banen
De vakbond IG Metall waarschuwt voor het einde aan de ruwe staalproductie. Als belangrijke industrie van basismaterialen levert de staalsector onmisbare grondstoffen voor de toeleveringssectoren, met name de bouw, de machinebouw en de auto-industrie, legt een woordvoerder van IG-Metall uit. Ongeveer twee derde van de industriële banen in Duitsland bevindt zich in staalintensieve sectoren.
Ook econoom Patrick Kaczmarczyk acht een ineenstorting van de binnenlandse staalproductie gevaarlijk. Hij waarschuwt dat er momenteel veel nieuwe, milieuvriendelijke staalfabrieken worden gebouwd in de regio rond de Straat van Hormuz, zoals in Oman. Omdat deze Straat is afgesloten vanwege de oorlog met Iran, zijn de brandstofprijzen de afgelopen maanden sterk gestegen. Projecten in Oman bevinden zich wellicht buiten deze straat, maar de route door de Rode Zee is ook kwetsbaar gebleken door de Houthi-aanvallen, waarschuwt Kaczmarczyk in een interview met TAZ, verwijzend naar mogelijke toekomstige tekorten aan staal.
En de overheid?
De econoom berekende samen met Tom Krebs in een studie voor de Hans Böckler Stichting, die verbonden is aan de Duitse vakbonden, dat de Duitse economie een waardeverlies van maar liefst 50 miljard euro zou lijden in geval van een wereldwijde 'staalschok' zonder significante, binnenlandse productie.
In tegenstelling tot adviesbureau PwC acht hij de ontwikkeling van concurrerende, groene ruwstaal productie in Centraal-Europa zeer realistisch, mits de overheid haar huiswerk doet en de transformatie ondersteunt. Met interventies in het industriebeleid, zoals een elektriciteitstarief van 50 euro per megawattuur, een waterstoftarief van 120 euro per megawattuur en investeringssubsidies van 50 procent, zullen de productiekosten van groen primair staal in Duitsland ook concurrerend zijn, aldus Kaczmarczyk.
(1) Oorspronkelijke titel: Ungewisse Zukunft für den Stahlstandort, Die Tageszeitung, 4 augustus 2026.
Bewerking/Vertaling: Ab de Wildt.
