Nieuwe ontwikkelingen Tata Steel IJmuiden
Ploft het bedrijf of volgt een groene en innovatieve toekomst?
Roel Berghuis (1)
De laatste Britse staalfabriek is onlangs genationaliseerd. Daarmee kiest de Britse regering voor het behoud van de staalproductie en bijbehorende banen in het Verenigd Koninkrijk. De Labourregering wil de toekomst van de staalproductie beschermen en een schone en economisch levensvatbare fabriek mogelijk maken. Staal is nodig en is van levensbelang voor de Britse economie voor bouwprojecten, transportverbindingen, energie-infrastructuur en defensie.
Het Nederlandse parlement is in grote meerderheid voor het behoud van de staalindustrie. Mits er een groen staalbedrijf komt dat de gezondheid van omwonenden waarborgt. Als het staalbedrijf zijn groen-staal-plannen doorzet, is daar in de eerste fase twee miljard euro overheidsgeld voor beschikbaar. Volgens de Tweede Kamer zal er ook het nodige moeten gebeuren in de 'maatwerk afspraken' over de gezondheid van de omwonenden en de werkers van de staalfabriek. Te weten afspraken tussen de overheid en Tata Steel Nederland over verduurzaming, uitstoot en financiële steun.
Expertgroep Gezondheid IJmond
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft in het najaar van 2023 een Expertgroep Gezondheid IJmond in het leven geroepen, onder voorzitterschap van hoogleraar geneeskunde Marcel Levi. Deze wil aan een ‘Gezondheidseffectrapportage’ een volwaardige plaats geven in de maatwerkafspraken en vergunningsverlening. De gezondheidswinst is volgens de Expertgroep op korte termijn te realiseren door overkappingen, vervroegde sluiting van Kooks- Gasfabriek II en het reduceren van geluidshinder.
Inmiddels wordt Tata Steel Nederland aangeklaagd door het Openbaar Ministerie, omdat het bedrijf zich niet aan de wettelijke normen houdt. Op een wel heel ongelukkig moment eist Natarajan Chandrasekaran, topman van Tata India, dat de milieunormen in Nederland moeten worden aangepast. Dat vertelde hij tijdens de onlangs gehouden aandeelhoudersvergadering in India. Dit zegt alles over hoe daar naar Nederland en Europa gekeken wordt. Blijkbaar is Tata India het Nederlandse ‘strenge’ milieubeleid zat en laat bovendien zien hoe belangrijk het is dat de overheidssteun gepaard gaat met afspraken met en zeggenschap van de overheid over het proces van omvorming naar Groen Staal.
Economische delicten
Het Openbaar Ministerie (OM) heeft besloten om Tata Steel IJmuiden B.V. te dagvaarden. Het verdenkt het staalbedrijf van meerdere strafbare feiten. Bijvoorbeeld: opzettelijk en wederrechtelijk uitstoten van schadelijke stoffen met mogelijk nadelige gevolgen voor de openbare gezondheid. Ook wordt Tata Steel verdacht van de schending van zijn zorgplicht. Onder meer door onvoldoende onderhoud te plegen, werken zonder vergunning en niet melden van een aantal incidenten met 'rauwe kooks'.
Het gaat hier om milieuschade die vervolgd wordt via de Wet op de Economische Delicten. Bij opzet gaat het om misdrijven, waarvoor rechtspersonen geldboetes van de hoogste categorie kunnen krijgen. Het OM onderzoekt nog of leidinggevenden persoonlijk vervolgd kunnen worden. Via artikel 51 van het strafrecht kunnen bestuurders en directeuren persoonlijk strafrechtelijk aansprakelijk zijn. Gevolgd door geldboetes en in theorie zelfs gevangenisstraf. Als het tot een veroordeling leidt, zal dat voor de eigenaar Tata Steel Limited consequenties hebben. Maar bovenal kan dit het vergroeningsproces enorm vertragen. En dan gaat het gezegde misschien wel op ‘van uitstel komt afstel’. Dat zou een ramp zijn voor de leefomgeving en voor duizenden gezinnen en ondernemers die afhankelijk zijn van Tata Steel Nederland.
Een veroordeling zal de "Environmental Social Governance" als richtlijn raken - hoe duurzaam en verantwoord neemt het bedrijf de noodzakelijke stappen in de te volgen keten. Drie criteria zullen worden gebruikt om de duurzame en maatschappelijk invloed van de investeringen van het bedrijf te beoordelen: financieringsvoorwaarden - verzekeringspremies - de bereidheid van banken om de omvorming in IJmuiden-te financieren?
Een lonkend perspectief
Ondertussen wordt er ook in de zomermaanden onderhandeld over de maatwerkafspraken tussen de overheid en Tata Steel. Paradoxaal genoeg kan de dagvaarding van het OM de verduurzaming versnellen. Er is een maximaal belang om de Kooks- Gasfabrieken te sluiten en daarmee de mogelijke strafmaat te drukken en de vergunningenkwestie te ontlopen. Tegelijkertijd zal Tata Steel de aanbevelingen moeten overnemen van de Expertgroep Gezondheid IJmond over een betere bescherming van de gezondheid van inwoners in de IJmond.
Voor de toekomst van het staalbedrijf is het noodzakelijk om te werken aan een industrieel complex met duurzame activiteiten op het terrein van het staalbedrijf dat midden in de maakindustrie opereert. De uitstekende ligging aan zee maakt nieuwe schone industriële initiatieven mogelijk. Deze zullen de bedrijvigheid in de regio versterken en een bijdrage leveren aan werkgelegenheid en welvaart. Maar tevens minder afhankelijk maken van het staalbedrijf.
Ontwikkel in de IJmond een soort ‘Brainport Eindhoven’ waar gemeenten, bedrijven, onderwijs en kenniscentra intensief samenwerken. Met vertegenwoordigers uit de vakbeweging en de 'medezeggenschap' die hun krachten bundelen tot aanjager, uitvoerder en beheerder van het industrieel complex. Kortom: de IJmond als motor van de vergroening van de Nederlandse industrie - een lonkend perspectief.
(1) Roel Berghuis werkte van 1975 tot 1992 als smelter bij de Hoogovens in IJmuiden en was van 2020 tot 2022 vakbondsbestuurder voor "FNV Tata Steel". In die functie was hij betrokken bij het Groen Staal-plan van de FNV.
Aanpassingen daar gelaten, eerder, 27 juli 2026, gepubliceerd bij joop.nl.