Solidariteit Dossier, kritisch en strijdbaar

FNV, van de leden

Het wordt tijd dat de vakbeweging kleur bekent

1. Inleiding

Dit is voorlopig ons laatste dossier en is te zien als een vervolg op het dossier FNV, onderweg. Het drukt de jarenlange grondslag van (webzine) Solidariteit uit: bijdragen aan een strijdbare vakbeweging. Kenmerk van die grondslag is een vakbeweging die in haar belangenbehartiging kiest voor onafhankelijkheid ten opzichte van de ondernemers en de overheid - de strijd tegen de kapitalistische productiewijze aangaat - en waar de beslissingsmacht ligt bij de leden. Dus autonoom, maatschappijkritisch en democratisch.
Een grondslag die in de strijd tegen de crisis van de afgelopen twee jaar actueler is gebleken dan ooit.

Hans Boot

Inhoudsopgave

Inleiding
Vakbondswerk aan de basis, activerend en democratisch (VAD)
Achtergronden van de crisis in de internationale vakbeweging
Vakbondsmensen aan het woord
Samen aan de Slag
De Geschiedenis van de Vakbeweging, oude dossiers
Documenten, Dossier FNV - onderweg
Inspiratie, Literatuur Verder Lezen
Hoe nu verder?

(De rode of groene onderstreepte tekstgedeelten zijn verwijzingen, door erop te klikken kom je direct op de rubriek)

Voor de thema's VAD, Achtergronden, vakbondsmensen, Samen aan de slag, en Inspiratie zijn er rode linken zij verwijzen naar de teksten.

2. Vakbondswerk aan de basis, activerend en democratisch (VAD)

Andere democratie voor een nieuwe vakbeweging

Sjarrel Massop (E555-2), 11 januari 2026

De vakbondsdemocratie is in een precaire situatie gekomen die doorbroken moet worden.

Een nieuw bestuur, een nieuw geluid?

Sjarrel Massop (c560), 22 maart 2026

De discussie van het afgelopen anderhalf jaar is gegaan over de structuur en de 'governance' (besturing) van de vakbeweging. De leden liepen daar niet of nauwelijks warm voor - zij willen een ander nieuw geluid en wel over hun belangen. En dat zal van de mensen zelf moeten komen. Een democratische vakbond biedt immers de leden alle ruimte voor een strijdbare en kritische uitwerking van toekomstplannen. Het zal moeten gaan over de problemen waarmee met name mensen in kwetsbare situaties te maken hebben.

3. Achtergronden van de crisis in de internationale vakbeweging

Analyse op vier punten.

Veranderde samenstelling van de arbeidersklasse.

De collega bankwerker werkt tegenwoordig voor een buitenfirma, net als de collega van het intern transport, de schoonmakers en de personeelsconsulent. Allen met verschillende arbeidsvoorwaarden en het risico tegen elkaar uitgespeeld te worden.

Toenemende informalisering en precarisering.

Een tweedeling in de arbeidersklasse lijkt onvermijdelijk. Met arbeidsvoorwaarden enerzijds en bestaansonzekerheid anderzijds. De cao die de bond afsluit. geldt voor de' bevoorrechten' met een vaste baan en uitzicht op pensioen. De meerderheid valt daar buiten en wordt aan haar lot overgelaten.

Groeiende economische verandering, het kapitaal functioneert anders.

Bedrijven functioneren minder en minder als productiebedrijven met een nuttige publieke functie, ze zijn primair gericht op rendementen voor de aandeelhouders. De overheid doet driftig mee aan uitbesteding,

Een al meer dan veertig jaar durend neoliberaal offensief dat leidt tot ondermijning van de vakbeweging en haar werkwijzen.

De top van de vakbeweging blijft 'polderen' en biedt regelingen met de overheid en ondernemers in onder meer de Sociaal Economische Raad en de Stichting van de Arbeid. Met als resultaat vaak slappe compromissen, waaraan uit sociaal oogpunt vaak vraagtekens bij gesteld kunnen worden. Zo iets als bij 'toeslagenaffaire'.

Uitwerkingen

Positie

Sjarrel Massop (e562-2), 19 april 2026

De kentering van de asociale situatie moet bij de mensen zelf liggen. De vakbeweging, heeft het laten gebeuren en keek weg. Toen het bijna te laat was, ging ze haar 'besturing en structuur' aanpassen. Daarmee is de positie niet versterkt, integendeel, de vakbeweging is verder verzwakt. Overal in de gehele wereld is te zien dat mensen elkaar weer vinden, vaak als initiatief van vrouwen worden de gemeenschappen hersteld en het verzet georganiseerd. (Amerika, Hongarije, Oekraïne, Spanje, Frankrijk - gele hesjes). De sleutel voor verandering ligt bij de vakbeweging, maar dat moet dan wel een andere vakbeweging zijn. De politiek (inclusief de sociaal – democratie) is voor het neoliberalisme gezwicht, het is aan de vakbeweging om de politiek uit het moeras te trekken. Ernstige knelpunten voor hernieuwd vakbondsinitiatief zijn.

Het privatiseringsprobleem

Sjarrel Massop (e563-2), 3 mei 2026

Het neoliberalisme heeft de wereldwijde samenlevingen geen goede dienst bewezen en dat is een eufemisme. Ze heeft de publieke zaak ernstig geschaad. Voor Nederland is dat begonnen met het akkoord van Wassenaar, 1982. Resultaat:
De natuur, de ecologie is in een erbarmelijke conditie.
De samenlevingen zijn geweldig ontwricht.
De politiek is lamlendig, autocraten krijgen bijna vrij spel.
De gemeenschappen en de vakbonden dreigen in ontbinding te geraken
De democratie is ver te zoeken.

Het publieke probleem

Sjarrel Massop (e564-5), 17 mei 2026

De drie onderwerpen, zorg, wonen en kinderopvang zijn publieke problemen waarvoor de Nederlandse overheid gepoogd heeft zelf oplossingen te vinden. De overheid heeft de problemen zelf gecreëerd door een neoliberale koers te kiezen. De gekozen oplossingen vergroten voor het publiek slechts de problemen. Voor veel andere problemen is nog helemaal geen oplossing in beeld: vervoer, energie, bureaucratie, klimaat, veiligheid, de staalindustrie, de platformsamenleving, cultuur, overconsumptie, ontwrichting van de gemeenschappen, democratie, enzovoort.

De overheid, landelijk provinciaal en lokaal, is niet instaat haar primaire taak, de publieke zaak, vorm en inhoud te geven.
Het maatschappelijke middenveld, (civil society) het geheel van particuliere, non-profit organisaties die bemiddelen tussen burgers en overheid, de vakbeweging voorop, blinkt uit door op het verkeerde paard, de overheid te wedden.

De woekering van het neoliberalisme

Sjarrel Massop (e570-3), 9 augustus 2026

Na 2013, het jaar waarin het boek van Kari uitkwam, is het neoliberalisme is nog niet uitgewoekerd. De publieke zaak is wereldwijd losgeslagen, het kapitaal heeft de vrije hand, niet alleen in de traditionele westerse landen, de Verenigd Staten en Europa. De opkomende landen vertonen kenmerken van het neoliberalisme. Ook de ontwikkelingslanden stagneren ernstig in hun ontwikkeling. Belangrijke instituties IMF, Wereldbank, Verenigde Naties, internationale Gerechtshof zijn loyaal aan een systeem dat mensen in de steek laat.
Politieke partijen en organisaties onderkennen het gevaar van het systeem (neoliberalisme) niet, of blijven het propageren. De sociale bewegingen die mensen oorspronkelijk vertegenwoordigden, de vakbeweging voorop, zijn bureaucratisch geworden en staan grotendeels buitenspel. Hun organisatiegraad neemt gestaag af.
Over de gehele wereld ontberen veel mensen de noodzakelijke ondersteuning, voedingsmiddelen, huisvesting, inkomen, medische zorg, democratie, vrede. Dat is de positie waarin de sociale bewegingen, de vakbeweging voorop, zich bevinden. Deze situatie verbetert niet of nauwelijks:, corona, ebola, genocide, oorlog, overbevolking en vernietiging van de ecologische systemen.

Een nieuw Perspectief

FNV - een strijdperspectief is nodig

Sjarrel Massop (e565-2), 31 mei 2026

Merijn Oudenampsen had acht jaar geleden gelijk. De vakbeweging heeft de middelen, de mensen en de mogelijkheden om te democratiseren en een perspectief te ontwikkelen naar een sterkere positie in het sociale, politieke economische krachtenveld.
Aanzetten daartoe zijn twee jaar geleden in de kiem gesmoord. Er is een nieuwe structuur gekomen die onvoldoende inzicht en ervaring biedt om de neergaande vakbeweging nieuwe perspectieven te bieden.
De mensen willen wel. Al was het alleen maar, omdat ze in de praktijk zien en ervaren dat door vele jaren neoliberalisme de positie van de arbeidersklasse en het precariaat ernstig verzwakt is. Nieuwe kritische en strijdbare perspectieven zijn nodig: de emancipatie van de arbeidersklasse en het precariaat is primair het werk van mensen zelf.

FNV in de hitte van de strijd

Sjarrel Massop (e571-4), 23 augustus 2026

Bundeling van krachten
De vakbeweging is de grootste sociale beweging waarvan veel mensen (nog) lid zijn. Zij mag zich niet beperken tot de sociale strijd voor de verbetering van de arbeidsvoorwaarden. We hebben een brede vakbeweging nodig, waarin het debat gevoerd gaat worden over de politiek, de economische ontwikkelingen, de sociale uitsluiting en de ecologische vernietiging. Deze kwesties zijn in vakbondstermen sector overstijgend.
Dit wil niet zeggen dat sociale bewegingen: vrouwenstrijd, vredesstrijd, klimaatstrijd, anti-discriminatiestrijd, strijd tegen sociale afbraak, geen eigen strijd mogen voeren. Integendeel, hun strijd is onze strijd. Het gevaar is dat bewegingen tegen elkaar uitgespeeld worden. Kans op resultaat van de afzonderlijke strijd wordt groter, wanneer de krachten gebundeld worden.

4. Vakbondsmensen aan het woord

Democratie en strijdbaarheid, door de leden

Interviews/gesprekken met kaderleden, bestuurders en vakbondsleiding.

Aansporing van...

Rob Lubbersen (C566), 14 juni 2026

Er was algemene tevredenheid op het FNV congres over het resultaat inzake de AOW. De harde afwijzing door de FNV van het opschroeven van de AOW-leeftijd bleek de doorslag te hebben gegeven bij het van tafel krijgen van dat kabinetsvoorstel.
Grote eensgezindheid bleek er ook te zijn over de afwijzing van de kabinetsvoorstellen over de verslechtering van de sociale zekerheid. De plannen voor de aantasting van de voorzieningen bij werkloosheid (WW) en invaliditeit (WIA) moeten in de prullenmand!
Het is een goede zaak dat de FNV bereid is tegen die plannen harde actie te voeren. Er komen stakingen in het gemeentelijk, regionaal en landelijk openbaar vervoer. Over de noodzaak om ons samen krachtig te weer te stellen voor onze belangen liet het congres geen twijfel bestaan! Aan de bak!

5. Samen aan de Slag

Netwerk FNV, democratisch

Berichten, verslagen, bijeenkomsten, agenda, discussies

________________________________________________________________________

Kaderberaad

________________________________________________________________________

Politieke Organisaties

Er zijn andere organisaties die raakvlakken hebben met een kritische vakbeweging.
Wil je met je club ook in dit rijtje, stuur een mail naar ons.

________________________________________________________________________

Publicaties

________________________________________________________________________

Andere Organisaties

________________________________________________________________________

Overgenomen

Heb je een bijdrage voor dit dossier, stuur een mailtje met de bijdrage (liefst PDF), en we plaatsen het hier als een link.
In deze rubriek "Overgenomen" verschijnen teksten, artikelen, berichten, oproepen enzovoort die op verzoek van de inzenders geplaatst of met toestemming van de auteurs overgenomen worden. Over de plaatsing beslist de webredactie.

6. Geschiedenis van de FNV, oude dossiers van Solidariteit

7. Documenten, Dossier FNV - onderweg

De kracht van beweging

8. Inspiratie, Literatuur Verder Lezen

Literatuurlijst

9. Hoe nu verder?

Artikelen al verschenen op Solidariteit

Het begint bij kaderorganisatie op de werkvloer

Twee stappen achteruit met een aangesteld bestuur en obstakels om een gekozen bestuur voor elkaar te krijgen. Drie stappen vooruit met de opbouw van een kaderorganisatie op de werkvloer, een pleidooi voor een interne organisatie via een sectorindeling op grond van vakbondsvraagstukken en voor een democratische verkiezing van het bestuur.

(C563), 3 mei 2026

Zelfstandige en strijdbare vakbond

Maar niet alleen versterking van de werkorganisatie zal bepalend zijn. Vooral strijdbare kaderleden zijn daarvoor doorslaggevend en die komen niet uit de lucht vallen, maar zullen moeten worden geschoold door de bond. Is de Kaderacademie daar klaar voor? Is die bereid en organisatorisch en financieel in staat kaderleden uit de sterke strijdbare sectoren van de FNV in te schakelen bij scholing en vorming van kaderleden uit zwakkere sectoren? En terugkomend op de kwestie van vacatiegelden: zal een financiële prikkel om actief kaderlid te zijn, zoals de sector bouw vraagt, een aansporing vormen tot strijdbaarheid? De strijdbaarheid zal zichtbaar zijn op de Eerste Mei. De aanzetten tot concretisering in beleid zal hopelijk op het FNV-congres geschieden!

(E561), 5 april 2026

Op naar het komend congres - 4 en 5 juni 2026

Wij van Solidariteit zijn altijd opgekomen voor een democratische en strijdbare vakbond. Kritisch, maar behoorlijk loyaal. Zijn wij nu uitgepraat? Ik denk het niet. In het verleden zijn wij opgekomen voor de kritische kloofdichters in de bond. Met succes, al heeft het uiteindelijk toch niet gebracht wat we ervan hoopten. Maar er liggen nu weer mogelijkheden. Waarom op het Congres in april niet opkomen voor nog meer versterking van de stem van de basis?

(C555), 11 januari 2026

Andere democratie voor een nieuwe vakbeweging

In de politieke wereld wordt hier en daar geëxperimenteerd met het 'burgerberaad': willekeurige mensen worden gehoord over breed levende kwesties in de samenleving. Willekeurig wil zeggen dat het niet om burgers gaat met een 'hoge' opleiding en bepaalde privileges. Nee, het moeten 'de gewone burgers' zijn die via een loting het debat voeren over hoe hun samenleving eruit moet zien. Eva Rovers heeft de opgedane ervaringen, Europees breed, beschreven.
Is een 'vakbondsberaad' mogelijk? Waarom niet? Het Ledenparlement, de toekomstige bondsraad, zal zeggen dat daar de controle van het beleid dient plaats te vinden. Dat is terecht en dat hoeft niet te veranderen, maar dan wel onder de voorwaarde dat democratisch gekozen organen hun vrije mandaat loslaten. Wezenlijk is dat niet alleen vastgesteld wordt hoe de gewone leden denken over het aan de orde zijnde beleid, maar dat hun standpunt gevolgd wordt. Dat is immers democratie: demos (het volk) en kratein (heerst). Geen enkele aangepaste 'governance' kan dit realiseren

(E555-2), 11 januari 2026